Naar de inhoud

Cheat day en afvallen: wat doet één vrije dag met je week?

Door Jelle Veenstra7 min lezen

Kort antwoord

Een cheat day kan je hele week inhalen. Eet je zes dagen 500 calorieën onder je behoefte, dan heb je 3000 calorieën tekort. Eén dag van 5000 calorieën kan daar het grootste deel van opeten. Af en toe een feestdag is geen probleem, elk weekend al snel wel. Kies liever een geplande vrije maaltijd die in je week past. En heb je een cheat day nodig om vol te houden, kijk dan naar je dieet.

Maandag eet je keurig: ontbijt, lunch en avondeten, samen zo'n 1700 calorieën. Dinsdag, woensdag en donderdag precies hetzelfde. Dan is het vrijdag. Biertjes, pizza, snacks op de bank: 3500 calorieën.

Zaterdag volgt een katerontbijt met gebakken eieren en spek. Er is iemand jarig, dus er komt een gebakje bij, want het weekend is nu toch al verpest. Weer 3500 calorieën. Zondag pak je de draad op: 1700.

Met dat voorbeeld openden Iris en ik onze aflevering over cheat days. De vraag erbij: mag je 2000 calorieën per dag eten om af te vallen, val je met zo'n week dan af?

Wat doet een cheat day met je week?

Reken het na:

  • Maandag tot en met donderdag en de zondag: 5 × 1700 = 8500 calorieën.
  • Vrijdag en zaterdag: 2 × 3500 = 7000 calorieën.
  • De hele week: 15.500 calorieën, gemiddeld ruim 2200 per dag.
  • Je weekbudget: 7 × 2000 = 14.000 calorieën.

Je zit dus 1500 calorieën boven je weekbudget. Vijf dagen goed bezig, en toch slinkt je tekort flink. Precies daarom hoor je zo vaak: ik snap niet waarom ik niet afval, ik doe het door de week toch zo goed.

Nog een voorbeeld, nu met een echt tekort. Stel dat je lichaam 2300 calorieën per dag nodig heeft en je eet zes dagen 1800. Dan heb je na zes dagen 3000 calorieën tekort. Op dag zeven gaat alles los: pizza, een ijsje toe, 's middags snacks en 's avonds drank. Dan zit je zo op 5000 calorieën, 2700 boven wat je nodig hebt.

Van je tekort blijft dan 300 calorieën over. Had je die dag gewoon 1800 gegeten, dan was je tekort na zeven dagen 3500 geweest. In dit voorbeeld eet één dag dus negen tiende van je tekort op. In de podcast zeiden we het zo: je hele calorietekort gooi je in één dag overboord.

Hoeveel jij per dag nodig hebt, verschilt per persoon. Hoe je dat uitrekent, lees je in hoeveel calorieën per dag om af te vallen.

Wat is een cheat day eigenlijk?

Een cheat day is een dag waarop je je eetregels loslaat. Het zit al in het woord: cheat betekent vals spelen. Je weet dus vooraf dat je afwijkt van hoe je normaal eet.

Vaak plan je zo'n dag niet eens. Hij gaat als een rij dominostenen. Je ontbijt slecht, dus de lunch hoeft ook niet meer, en voor je het weet is de hele dag om. Anderen worden er juist mee wakker. Het is Koningsdag of je verjaardag, dus vandaag mag alles.

Zet een cheat day je stofwisseling aan?

Online lees je soms dat een flinke eetdag je stofwisseling een zetje geeft. Daar zit weinig in. In een klein Zwitsers onderzoek aten tien slanke, gezonde vrouwen drie dagen te veel. Bij te veel koolhydraten ging hun verbruik over een etmaal met 7 procent omhoog, bij te veel vet veranderde het niet duidelijk.

Stel dat je 2000 calorieën per dag verbrandt. Dan is 7 procent 140 calorieën. Dat is een fractie van de duizenden calorieën extra van een cheat day.

Waarom het woord 'cheat' tegen je kan werken

In de podcast waren we het erover eens: zo'n dag is niet het probleem, wel hoe je hem noemt. Wie eten in goed en fout verdeelt, maakt van een stuk appeltaart meteen een cheat meal. Terwijl een appeltaart gewoon een appeltaart is.

Het gaat pas mis bij de gedachte erna: nu maakt het toch allemaal niet meer uit. Dan wordt één maaltijd een heel weekend, en begin je op maandag wel weer.

Onderzoekers noemen dat patroon het what-the-hell-effect. In een klassiek laboratoriumonderzoek uit 1975 kregen deelnemers met een normaal gewicht eerst een hoeveelheid eten en mochten ze daarna vrij eten. Wie streng op zijn eten lette, at daarna meer naarmate dat eerste deel groter was. Wie niet lijnde, at juist minder. Het is een oud laboratoriumonderzoek, dus hoe sterk dit in het dagelijks leven speelt, is niet precies bekend.

Ook cheat meals zelf zijn onderzocht. In een onderzoek onder 248 jonge volwassenen deed 89 procent er weleens aan. Bij mannen hing vaker cheaten samen met meer klachten van eetstoornissen en meer eetbuien. Dat is een verband, geen bewijs dat cheat meals eetbuien veroorzaken.

Meer over dat zwart-witdenken lees je in alles-of-nietsdenken bij afvallen.

Heb je een cheat day nodig? Kijk dan naar je dieet

Iris hield me in de podcast een spiegel voor. Volgens haar was dit eigenlijk de reden dat ik zelf lange tijd te zwaar was. Door de week at ik vrij weinig. In het weekend ging ik los: drinken, de kantine, een broodje bal.

Bij strenge diëten zie je dat vaak. Je volgt allerlei regeltjes en je mag nooit iets lekkers. Dan heb je vroeg of laat zo'n dag nodig om het vol te houden. En hoe strenger het dieet, hoe harder de terugslag: dan zitten er zomaar 3000, 4000 of zelfs 5000 calorieën in één dag.

In de podcast zeggen we het zo: heb je een cheat day nodig om je dieet vol te houden, dan is niet de cheat day het probleem, maar je dieet. Waarom heel weinig eten je later opbreekt, lees je in is 1200 calorieën per dag te weinig.

Vrije maaltijd of vrije dag: dat scheelt veel

Een geplande vrije maaltijd is iets heel anders dan een dag zonder rem. Eén maaltijd past makkelijk in je week. Een hele dag van duizenden calorieën vaak niet.

In de podcast gebruiken we daar het beeld van de lekke band. Heb je één lekke band, dan ga je naar de garage. Je gaat niet ook de andere drie banden lek steken. Meer over dat beeld lees je in borrelen en afvallen.

Bij ons is een zelfgemaakte Turkse pizza in het weekend het ultieme cheat meal. Daar hoort zelfgemaakte knoflooksaus bij: Griekse yoghurt met een teentje knoflook, wat kruiden en citroensap. Dat scheelt flink wat calorieën vergeleken met knoflooksaus op basis van olie.

Onderzoek wijst een vergelijkbare kant op, met een belangrijke voorwaarde. In een onderzoek naar geplande uitzonderingen at de ene groep op papier elke dag 1500 calorieën. De andere groep at zes dagen 1300 en op de zevende dag 2700. Per week komt dat op precies hetzelfde uit: 10.500 calorieën.

Daarna probeerden 36 mensen zo'n dieet twee weken echt. Wie een geplande vrije dag had, hield meer zelfbeheersing en motivatie over en viel evenveel af. Het is een klein en kort onderzoek. Let vooral op de opzet: die vrije dag zat binnen het weekbudget. Een cheat day van 5000 calorieën doet dat niet.

Er zijn ook mensen die het heel bewust zo doen: door de week een klein tekort, in het weekend wijn en taart. Klopt de week, dan kan dat een tactiek zijn.

Diet break en refeed: dat is geen cheat day

Online lees je ook over diet breaks en refeeds: geplande periodes waarin je bewust meer eet. Dat klinkt als een cheat day met een wetenschappelijk sausje. Het is iets anders. Bij een diet break eet je een tijdje ongeveer zoveel als je verbrandt. Niet meer.

Een bekend onderzoek is de Australische MATADOR-studie. Mannen met obesitas aten 16 weken lang twee derde van wat ze nodig hadden. De ene groep deed dat aan één stuk. De andere groep wisselde steeds twee weken tekort af met twee weken op onderhoud, en deed er daardoor 30 weken over.

Van de mannen die het hele traject afmaakten, verloor de groep met pauzes gemiddeld 14,1 kilo, tegen 9,1 kilo zonder pauzes. Tijdens de pauzes bleef hun gewicht gemiddeld gelijk.

Let wel op de kleine lettertjes. Het ging om 36 mannen die het tot het eind volhielden, en het traject duurde bijna twee keer zo lang. In een ander onderzoek, met 61 volwassenen die aan krachttraining deden, gaven pauzes van een week geen extra vetverlies. Wel hadden ze minder honger.

Het grote verschil met een cheat day: in die pauzes aten de deelnemers op onderhoudsniveau. Niet duizenden calorieën te veel.

Zo ga je wel om met een vrije dag

  • Feestdagen horen erbij. Kerst, Koningsdag, je verjaardag of een barbecue met vrienden: een paar keer per jaar zo'n dag is geen probleem. In de podcast zeggen we zelfs: eet pizza, drink wijn en verlies gewicht.
  • Elk weekend is een patroon. Gaat het elk weekend zo, dan is het geen uitzondering meer. Kijk dan eerst naar je doordeweekse dagen: zijn die te streng?
  • Plan een vrije maaltijd in je week. Kies vooraf wat je echt lekker vindt, en laat de rest van je week daar ruimte voor houden. Twijfel je of iets dat waard is? In uit eten en afvallen lees je over de 8-of-hoger-regel.
  • Noem het anders. Geen vals spelen, maar een keuze. Denk liever: vandaag maakt het niet zoveel uit, ik pak morgen de draad weer op.
  • Eet de dag erna gewoon normaal. Niet overslaan en niet extra sporten. Waarom compenseren averechts werkt, lees je in te veel gegeten.

Een week wordt niet bepaald door één dag, maar door wat je de meeste dagen doet. Wil je leren genieten zonder dat je week omvalt? Dat doen we samen in de coaching.

Uit de podcast

Dit artikel is gebaseerd op deze afleveringen van Maak Afvallen Makkelijk.

Bronnen

Klik op een titel om de bron zelf te lezen.

  1. 1.Coelho do Vale, Pieters en Zeelenberg (2016), The benefits of behaving badly on occasion: Successful regulation by planned hedonic deviations. Journal of Consumer Psychology (samenvatting)research.vu.nl ↗
  2. 2.British Psychological Society, Research Digest (2016), Good news: planning naughty lapses can help you achieve your goals (beschrijving van de proefopzet)bps.org.uk ↗
  3. 3.Byrne e.a. (2018), Intermittent energy restriction improves weight loss efficiency in obese men: the MATADOR study. International Journal of Obesitypubmed.ncbi.nlm.nih.gov ↗
  4. 4.Peos e.a. (2021), Continuous versus Intermittent Dieting for Fat Loss and Fat-Free Mass Retention in Resistance-trained Adults: The ICECAP Trial. Medicine & Science in Sports & Exercisepubmed.ncbi.nlm.nih.gov ↗
  5. 5.Herman en Mack (1975), Restrained and unrestrained eating. Journal of Personalitypubmed.ncbi.nlm.nih.gov ↗
  6. 6.Murray e.a. (2018), Cheat meals: A benign or ominous variant of binge eating behavior? Appetitepubmed.ncbi.nlm.nih.gov ↗
  7. 7.Dirlewanger e.a. (2000), Effects of short-term carbohydrate or fat overfeeding on energy expenditure and plasma leptin concentrations in healthy female subjects. International Journal of Obesitypubmed.ncbi.nlm.nih.gov ↗
Jelle Veenstra

Snappen waarom het steeds terugkomt? Dat oefenen we samen.

Gedrag verander je niet met wilskracht alleen. In de persoonlijke coaching kijk ik 90 dagen met je mee: wanneer het gebeurt, wat eraan voorafgaat en wat bij jou werkt om het anders te doen.

Laat je gegevens achter, dan stuur ik je persoonlijk een berichtje.

Plan je gratis kennismaking

Geen verplichtingen.