Alles-of-nietsdenken bij afvallen: waarom 80 procent beter werkt dan perfect
Door Jelle Veenstra5 min lezen
Kort antwoord
Alles-of-nietsdenken is het idee dat het alleen telt als je het perfect doet. Eet je iets wat niet in je plan past, dan voelt de dag verpest en laat je alles los tot maandag. In onderzoek hangt dit denkpatroon samen met strenge eetregels en vaker weer aankomen. Wat helpt: regels worden richtlijnen, je kijkt naar je week, je eet na een uitschieter gewoon je volgende maaltijd. Consistentie verslaat perfectie.
Het is woensdagmiddag. Je doet het al drie dagen precies volgens plan. Dan staat er taart op je werk, omdat een collega jarig is. Je neemt een stuk. En dan komt die gedachte: nu is het toch al verpest.
's Avonds bestel je pizza. Er gaat nog een zak chips open. En vrijdag denk je: maandag begin ik gewoon opnieuw.
Dat is alles-of-nietsdenken. Ik heb het zelf jarenlang zo gedaan. Doordeweeks streng, in het weekend alles los, en op maandag weer van voren af aan.
Wat is alles-of-nietsdenken?
Alles-of-nietsdenken, ook wel zwart-witdenken, betekent dat je maar twee standen kent. Je doet het perfect, of het is mislukt. Daartussen zit niets.
Bij afvallen klinkt dat zo:
- "Ik heb één koekje gegeten, dus vandaag is verpest."
- "Ik kan deze week maar één keer sporten, dus het heeft geen zin."
- "Ik ga op vakantie, dus daarna begin ik wel weer."
- "Chips? Nooit meer."
Het lastige is: het voelt als discipline. Je wilt het goed doen. Maar het werkt als een schakelaar die maar twee standen heeft: aan of uit.
Waarom maakt alles-of-nietsdenken afvallen moeilijker?
Omdat het een cirkel is. In de podcast beschreven we hem zo: je verbiedt jezelf iets. Dat hou je niet vol, dus je eet het toch. Je voelt je schuldig. En omdat het nu toch al verpest is, eet je nog meer. Daarna begin je opnieuw met afvallen, en draait de cirkel weer.
Onderzoek wijst dezelfde kant op:
- Wageningen. Onderzoekers van Wageningen University vroegen via een online vragenlijst 241 volwassenen hoe ze over eten dachten en hoe ze aten. Bij wie zwart-wit dacht over eten, hing streng lijnen vaker samen met weer aankomen.
- Oxford. Britse onderzoekers volgden een jaar lang 54 vrouwen met obesitas die via een afvalclub 10 procent van hun gewicht waren kwijtgeraakt. Zwart-witdenken was een van de twee dingen die voorspelden wie weer aankwam.
- Duitsland. In een groot Duits onderzoek, onder meer bij deelnemers aan een afvalprogramma, hing een flexibele manier van letten op je eten samen met een lager BMI en vaker succesvol afvallen. Een starre manier hing samen met meer eetbuien.
Eerlijk is eerlijk: dit zijn verbanden, gemeten in vrij kleine of specifieke groepen. Ze bewijzen niet dat zwart-witdenken ervoor zorgt dat je aankomt. Maar ze passen wel bij de cirkel hierboven: een schakelaar met alleen aan en uit maakt volhouden lastig.
Eén keuze bepaalt nooit alles
Terwijl één keuze nooit alles kan bepalen.
Dat stuk taart is het probleem niet. Het probleem is de gedachte die erna komt: nu maakt het niet meer uit. Pas dán komen de pizza, de chips en het weekend erbij.
Afvallen gaat niet over één moment, maar over wat je week na week doet. Daarom reken ik per week, niet per dag. Hoe dat werkt, lees je in wat is de caloriebalans.
Consistentie verslaat perfectie
Afvallen hoeft niet perfect te gaan. Als je steeds probeert alles honderd procent goed te doen, wordt het moeilijk om je aanpak lang vol te houden. Het draait erom dat je vaak genoeg keuzes maakt die bij je doel passen, zonder dat één afwijking meteen je hele plan verpest.
Daar ging het ook over toen ik te gast was in de podcast Met Je Ballen Bloot.
Zie het zo:
- Perfect. Twee maanden alles volgens het boekje, en dan stoppen omdat het niet meer gaat. Daarna begin je weer bij nul.
- 80 procent. Het grootste deel van de week goede keuzes, ook een keer taart of een borrel, en dat jarenlang volhouden.
Je kunt niet overal een tien op scoren, zeiden we in de podcast. Een zeven die je volhoudt, brengt je verder dan een tien die na twee weken weer een nul wordt.
En lukte het al zo vaak niet? Dan lag dat waarschijnlijk niet aan jou, maar aan de aanpak. Waarom, lees je in motivatie om af te vallen kwijt.
Zo doorbreek je alles-of-nietsdenken
1. Maak van je regels richtlijnen
"Nooit meer chips" is een regel die je vroeg of laat breekt. En dan voelt het als falen.
Maak er een richtlijn van, zoals: "Chips eet ik als ik er echt zin in heb, en dan geniet ik ervan." Dan is een zak chips op een verjaardag geen fout meer, maar een keuze.
2. Kijk naar je week, niet naar je dag
Eén dag met meer calorieën verdwijnt in een week waarin je de rest van de tijd gewoon je ding doet. Kijk dus naar het grote plaatje, niet naar woensdagmiddag.
3. De volgende maaltijd is gewoon de volgende maaltijd
Na dat stuk taart hoef je niets goed te maken. Niet overslaan, niet extra sporten, geen salade "voor straf". Eet je volgende maaltijd gewoon zoals je van plan was. Waarom compenseren averechts werkt, lees je in te veel gegeten.
4. Bedenk een minimumversie voor drukke dagen
Alles-of-nietsdenken slaat ook toe als het druk is. "Ik kan nu niet alles doen, dus doe ik niets." Kies daarom vooraf twee of drie dingen die op een drukke dag altijd lukken. Bijvoorbeeld genoeg water drinken en een korte wandeling. Dat is geen opgeven. Je houdt de draad vast.
5. Plan het lekkers vooruit
Weet je dat er een etentje of een borrel aankomt? Maak dan op je eigen momenten goede keuzes, zodat er ruimte is om op dat moment echt te genieten. Dat is iets anders dan compenseren achteraf: je kiest vooraf, zonder schuldgevoel.
6. Let op je woorden
Woorden als "verpest", "zondigen" en "cheat day" houden de schakelaar in stand. Ze maken van eten een zonde of een uitzondering.
Probeer het eens zonder. Er is niets verpest. Je hebt een stuk taart gegeten, en dat was lekker. Klaar.
En hoor je jezelf toch denken "ik heb het allemaal verpest"? Stel dan de vraag uit de podcast: wat zou je tegen een goede vriend zeggen? Waarschijnlijk iets als: dit is gebeurd, en je mag gewoon verder. Meer daarover lees je in terugval bij het afvallen.
Wanneer is het meer dan een denkpatroon?
Alles-of-nietsdenken is heel menselijk. Maar soms zit er meer achter. Heb je vaak eetbuien waarbij je de controle kwijtraakt? Of voel je je na het eten zo naar dat het je leven beheerst? Neem dan contact op met je huisarts.
Volgens Thuisarts is een eetbui-stoornis een ernstige ziekte waarbij je hulp nodig hebt, en is een bezoek aan je huisarts een belangrijke stap. Dat is geen falen, maar een verstandige keuze.
Perfect bestaat niet. Volhouden wel.
Je hoeft niet op maandag te beginnen. Je hoeft ook niet perfect te zijn. Je hoeft alleen vaker wel dan niet een keuze te maken die bij je doel past, en daarna gewoon door te gaan.
Wil je leren afvallen zonder dat één stuk taart je hele week bepaalt? Dat doen we samen in de coaching.
Uit de podcast
Dit artikel is gebaseerd op deze afleveringen van Maak Afvallen Makkelijk.
Bronnen
Klik op een titel om de bron zelf te lezen.
- 1.Palascha e.a. (2015), How does thinking in Black and White terms relate to eating behavior and weight regain? Journal of Health Psychologypubmed.ncbi.nlm.nih.gov ↗
- 2.Byrne e.a. (2004), Psychological predictors of weight regain in obesity. Behaviour Research and Therapypubmed.ncbi.nlm.nih.gov ↗
- 3.Westenhoefer e.a. (1999), Validation of the flexible and rigid control dimensions of dietary restraint. International Journal of Eating Disorderspubmed.ncbi.nlm.nih.gov ↗
- 4.Thuisarts (NHG): Ik heb een eetbui-stoornisthuisarts.nl ↗
Lees ook
- Mindset en volhoudenTerugval bij het afvallen? Zo pak je het weer opEen paar weken uit je ritme en het voelt als falen? Het is feedback. Zo pak je een terugval bij het afvallen weer op, zonder schuldgevoel of straf.Lees het artikel 5 min
- CaloriebalansTe veel gegeten? Zo pak je het op zonder te compenserenGisteren veel te veel gegeten en nu wil je het goedmaken? Niet doen. Waarom compenseren averechts werkt en hoe je de draad gewoon weer oppakt.Lees het artikel 4 min
- CaloriebalansWat is de caloriebalans? Zo werkt afvallen echtElk dieet werkt via de caloriebalans, en daarom houdt bijna niemand het vol. Wat de caloriebalans is, hoe je per week rekent en waarom pizza gewoon mag.Lees het artikel 6 min
