Naar de inhoud

Stofwisseling versnellen: kan dat echt?

Door Jelle Veenstra7 min lezen

Kort antwoord

Een beetje, maar veel minder dan reclames beloven. Het grootste deel van je verbruik is je ruststofwisseling, en die hangt vooral af van hoe groot je bent en hoeveel spieren je hebt. De meeste invloed heb je op je dagelijkse beweging. Spieren behouden en genoeg eiwit eten helpen een beetje. Vaker eten, groene thee en pepers doen weinig tot niets.

Iris hoorde het van een vriendin, die het weer van haar moeder had: je moet genoeg blijven eten om je kacheltje brandend te houden. En omdat die vriendin superslank is, vond Iris het aannemelijk.

Het idee leeft breed. Vaker eten, groene thee, een pepertje of een potje pillen, en je stofwisseling draait sneller. Hoeveel kun je er echt aan draaien? Minder dan de beloftes zeggen. Maar ook niet niks.

Waaruit bestaat je stofwisseling?

Met je stofwisseling bedoelen de meeste mensen hoeveel energie je lichaam op een dag verbruikt. Dat verbruik bestaat uit drie delen:

  • Je ruststofwisseling (BMR). Energie voor ademen, je hartslag, je organen en het onderhoud van je lichaam. Die verbruik je ook als je de hele dag op de bank ligt.
  • Verteren. Eten verwerken kost zelf ook energie. Dat heet het thermisch effect van voeding.
  • Beweging. Sporten, maar vooral alles wat je daarbuiten doet: lopen, staan, traplopen, de was ophangen.

In aflevering 123 schatten we de verdeling op ongeveer 65 procent rust, 10 procent verteren en 25 procent beweging. Dat is een ruwe vuistregel. Onderzoek bevestigt dat je ruststofwisseling het grootste deel is. En verteren kost bij een gewone, gemengde voeding 5 tot 15 procent van je dagelijkse verbruik.

Stel, je verbruikt 2000 calorieën per dag. Volgens die vuistregel gaan er dan zo'n 1300 naar rust, 200 naar verteren en 500 naar beweging. Aan die laatste 500 kun je zelf het meest veranderen.

Waarom verbrandt de een meer dan de ander?

Iedereen kent wel iemand die alles eet wat los en vast zit en toch graatmager blijft. Die mensen bestaan, en in de podcast zeggen we eerlijk dat het voor een stukje genetisch is.

Maar het grootste verschil zit in je lichaam zelf. Een groter lichaam heeft meer energie nodig om te leven. Onderzoekers in Schotland maten de ruststofwisseling van 150 volwassenen. Van de verschillen tussen hen kwam 63 procent door hun vetvrije massa: spieren, organen en botten. Vetmassa verklaarde 6 procent en leeftijd 2 procent. Een deel van 26 procent konden ze niet verklaren.

Wordt je stofwisseling trager als je ouder wordt?

Minder dan je denkt. Een groot onderzoek uit 2021 bekeek het dagelijkse verbruik van mensen van 8 dagen tot 95 jaar oud. Ze gebruikten een betrouwbare meetmethode met gelabeld water. Rekening houdend met hun vetvrije massa bleef het verbruik tussen 20 en 60 jaar stabiel. Pas daarna daalde het.

Kom je rond je veertigste toch aan, dan is een instortende stofwisseling dus een onwaarschijnlijke verklaring. Kijk eerst naar je gewoontes, je beweging en je spieren.

Wat kun je zelf veranderen?

Een groot deel van je verbruik ligt vast. Maar niet alles. In de podcast zeggen we het zo: dat deel van ongeveer 25 procent kun je zelf oppakken. Dit zijn de knoppen, van groot naar klein.

1. Meer bewegen buiten het sporten

De grootste knop is je beweging buiten de sportschool. Dat heet NEAT. Volgens de Amerikaanse onderzoeker James Levine verklaart NEAT het grootste deel van wat je naast je rustverbruik verbrandt. Het verschilt sterk per persoon: wie lichamelijk werk doet, verbruikt veel meer dan iemand die de hele dag zit.

Hoeveel dat kan schelen en hoe je het verhoogt, lees je in afvallen zonder sporten. In aflevering 123 is de tip simpel: zorg voor genoeg stappen, met een stappendoel per week.

2. Spieren opbouwen, en vooral behouden

Spieren verbruiken in rust meer dan vet. In de podcast schatten we drie tot vier keer zoveel per kilo. Onderzoek komt uit op ongeveer 13 calorieën per kilo spier per dag, tegen 4,5 voor een kilo vet. Dat is bijna drie keer zoveel.

Klinkt als veel, maar reken even mee. Bouw je 2 kilo spier op, dan verbruik je in rust naar schatting zo'n 26 calorieën per dag extra. Mooi meegenomen, geen wondermiddel.

Een overzicht van onderzoeken uit 2020 vond dat krachttraining de ruststofwisseling gemiddeld met zo'n 96 calorieën per dag verhoogde. De onzekerheid was groot: ergens tussen 45 en 147. Volgens de onderzoekers zaten veel van die studies ook nog zwak in elkaar.

De echte winst zit in behouden. In aflevering 197 legt Jelle uit dat je bij crashdiëten veel spiermassa verliest, waardoor je rustverbruik daalt. Daarom: rustig afvallen, veel bewegen, genoeg eiwit en wat krachttraining.

3. Genoeg eiwit eten

Verteren kost energie, maar niet elke voedingsstof evenveel. Van eiwit, koolhydraten en vet kost eiwit het meest en vet het minst. Alcohol scoort zelfs nog hoger, maar dat is geen tip.

Bij 2000 calorieën per dag gaat er met 5 tot 15 procent zo'n 100 tot 300 calorieën naar verteren. Met meer eiwit zit je hoger in die marge. Wat eiwit nog meer doet, lees je in eiwitten en afvallen.

4. Geen crashdieet

Als je afvalt, wordt je lichaam zuiniger. In aflevering 197 noemt Jelle vier manieren. Een kleiner lichaam vraagt minder onderhoud. Het thermisch effect van je eten wordt minder. Je beweegt spontaan minder. En elke beweging kost minder, omdat je minder kilo's meedraagt.

Eet je heel weinig, dan zakt vooral die spontane beweging. Ook Levine schrijft dat NEAT daalt als je te weinig eet. Afvallen lukt nog steeds, zolang je in een tekort zit. Waarom dat geen spaarstand is, lees je in waarom val ik niet af terwijl ik weinig eet.

Vijf mythes over je stofwisseling

Mythe 1: vaker eten houdt je kacheltje brandend

In aflevering 126 noemen we dit een van de grootste mythes. Verteren kost energie, maar dat hangt af van hoeveel je eet, niet van hoe vaak.

Drie maaltijden van 600 calorieën zijn samen 1800 calorieën. Zes maaltijden van 300 ook. Je lichaam verteert in beide gevallen evenveel.

Onderzoek zegt hetzelfde. Een overzicht uit 1997 vond in metingen over een hele dag geen verschil in verbruik tussen veel kleine en een paar grote maaltijden. In een Amerikaanse proef met 15 slanke volwassenen in een meetkamer gaven zes maaltijden geen hoger verbruik dan drie. Met zes maaltijden hadden ze zelfs meer honger.

Hoe vaak je eet, mag je dus gewoon zelf kiezen. Drie, zes of acht keer per dag: doe wat bij jou past en wat je de rest van je leven kunt volhouden.

Mythe 2: koffie en groene thee zetten je verbranding aan

Een beetje, ja. Maar heel weinig. Onderzoekers van de Universiteit Maastricht zetten zes publicaties op een rij waarin mensen een etmaal in een meetkamer zaten. Per milligram cafeïne steeg het verbruik met 0,4 tot 0,5 kilojoule. Thee met catechinen plus cafeïne gaf een vergelijkbaar effect. Bij 200 milligram cafeïne is dat ongeveer 21 calorieën op een dag. Het ging om korte proeven, dus of het effect blijft, weet je daarmee niet.

Mythe 3: pittig eten verbrandt vet

Capsaïcine, de stof die pepers heet maakt, verhoogt je verbruik een klein beetje. Een overzicht van onderzoeken uit 2012 noemt het effect klein. Lekker als je van pittig houdt, maar een chilipeper doet het werk niet voor je.

Mythe 4: een pil geeft je stofwisseling een boost

Kijk bij zo'n product naar de ingrediënten. Staat er cafeïne of groene thee-extract in, dan weet je nu ongeveer wat dat oplevert. In de onderzoeken ging het om een paar tientallen calorieën op een dag, geen kilo's. Wat de andere ingrediënten in zo'n pot doen, lees je in wat fatburners echt doen.

Mythe 5: ontbijten zet je stofwisseling aan

Ook dat klopt niet. Waarom, lees je in moet je ontbijten om af te vallen.

Heb jij een trage stofwisseling?

Misschien een beetje. Maar meestal is het niet de verklaring. In aflevering 123 zeggen we het eerlijk: in de meeste gevallen verbrand je weinig omdat je niet zo heel veel doet.

Soms is er wel iets aan de hand. Een schildklier die te langzaam werkt, kan je zwaarder maken. Volgens Thuisarts horen daar ook klachten bij als snel koud hebben, je moe of sloom voelen, moeilijk kunnen poepen en een droge huid of droog haar. Herken je dat, bespreek het dan met je huisarts.

Waar begin je?

Vergeet de trucjes. Afvallen blijft een kwestie van je caloriebalans. Beweeg meer in je gewone dag, hou je spieren aan het werk, eet genoeg eiwit en kies een tekort dat je volhoudt. Hoe groot dat tekort mag zijn, reken je uit in hoeveel calorieën per dag om af te vallen.

Wil je weten waar bij jou de meeste winst zit? Dat zoeken we samen uit in de coaching.

Uit de podcast

Dit artikel is gebaseerd op deze afleveringen van Maak Afvallen Makkelijk.

Bronnen

Klik op een titel om de bron zelf te lezen.

  1. 1.Johnstone e.a. (2005), Factors influencing variation in basal metabolic rate include fat-free mass, fat mass, age, and circulating thyroxine. American Journal of Clinical Nutritionpubmed.ncbi.nlm.nih.gov ↗
  2. 2.Westerterp (2004), Diet induced thermogenesis. Nutrition & Metabolismpubmed.ncbi.nlm.nih.gov ↗
  3. 3.Pontzer e.a. (2021), Daily energy expenditure through the human life course. Sciencepubmed.ncbi.nlm.nih.gov ↗
  4. 4.Levine (2002), Non-exercise activity thermogenesis (NEAT). Best Practice & Research Clinical Endocrinology & Metabolismpubmed.ncbi.nlm.nih.gov ↗
  5. 5.Wang e.a. (2010), Specific metabolic rates of major organs and tissues across adulthood. American Journal of Clinical Nutritionpubmed.ncbi.nlm.nih.gov ↗
  6. 6.MacKenzie-Shalders e.a. (2020), The effect of exercise interventions on resting metabolic rate: a systematic review and meta-analysis. Journal of Sports Sciencespubmed.ncbi.nlm.nih.gov ↗
  7. 7.Bellisle e.a. (1997), Meal frequency and energy balance. British Journal of Nutritionpubmed.ncbi.nlm.nih.gov ↗
  8. 8.Ohkawara e.a. (2013), Effects of increased meal frequency on fat oxidation and perceived hunger. Obesitypubmed.ncbi.nlm.nih.gov ↗
  9. 9.Hursel e.a. (2011), The effects of catechin rich teas and caffeine on energy expenditure and fat oxidation: a meta-analysis. Obesity Reviewspubmed.ncbi.nlm.nih.gov ↗
  10. 10.Ludy e.a. (2012), The effects of capsaicin and capsiate on energy balance: critical review and meta-analyses of studies in humans. Chemical Sensespubmed.ncbi.nlm.nih.gov ↗
  11. 11.Thuisarts (NHG): Mijn schildklier werkt te langzaamthuisarts.nl ↗
Jelle Veenstra

Snappen wat er bij jou gebeurt? Dat zoeken we samen uit.

Hoe het werkt, lees je hier. Hoe het in jouw week zit, is een ander verhaal. In de persoonlijke coaching kijk ik 90 dagen met je mee, met elke week een check-in via WhatsApp. Zo leer je zelf zien wat er gebeurt en hoe je bijstuurt.

Laat je gegevens achter, dan stuur ik je persoonlijk een berichtje.

Plan je gratis kennismaking

Geen verplichtingen.