Naar de inhoud

Afvallen zonder spierverlies: zo houd je je spieren vast

Door Jelle Veenstra9 min lezen

Kort antwoord

Als je afvalt, verlies je naast vet meestal ook wat vetvrije massa. Dat is niet alleen spier, maar ook onder meer water. Spierverlies kun je flink beperken met drie dingen: krachttraining, genoeg eiwit en een tekort dat niet te groot is. Train je spieren minstens twee keer per week. En kijk niet alleen naar de weegschaal, want die ziet het verschil tussen vet en spier niet.

Eet je tien weken lang 1200 calorieën per dag, dan kun je aan het eind zo tien kilo kwijt zijn. Dat rekenden we voor in aflevering 161. Op de weegschaal ziet dat er prachtig uit. Maar wat ben je dan eigenlijk kwijt?

In diezelfde aflevering zeiden we het zo: je denkt dat je afvalt, maar ondertussen verlies je spiermassa, kracht en je vormen.

Dat wil je niet. Je wilt vet kwijt, geen spieren. Gelukkig heb je daar zelf veel invloed op. Dat sporten helpt, staat kort in afvallen zonder sporten. Hieronder lees je hoe het precies werkt, en wat je eraan doet.

Verlies je spieren als je afvalt?

Meestal een deel, ja. Als je minder eet dan je verbruikt, haalt je lichaam energie uit je reserves. Het liefst uit vet, maar ook een deel uit je spieren.

Een overzichtsstudie uit 2017 zet het op een rij: afvallen met alleen een dieet kost spiermassa. Je spieren worden daar niet meteen zwakker van. En je lichaam functioneert na het afvallen vaak juist beter, vooral omdat je minder vet meedraagt.

Hoeveel je kwijtraakt, verschilt sterk. Amerikaanse onderzoekers zetten 52 studies op een rij bij mensen van middelbare leeftijd en ouder met overgewicht. In 81 procent van de groepen die alleen minder aten, bestond minstens 15 procent van het gewichtsverlies uit vetvrije massa. In de groepen die daarnaast gingen bewegen, vooral met duurtraining, was dat 39 procent.

Vetvrije massa is niet hetzelfde als spiermassa

Vetvrije massa is alles wat geen vet is: spieren, maar ook water, organen en botten. Val je 10 kilo af en is 15 procent daarvan vetvrije massa, dan is dat 1,5 kilo. Dat is dus niet automatisch 1,5 kilo spier.

Veel onderzoek over afvallen meet vetvrije massa, en geen spier apart. Ook de studies verderop in dit stuk. Lees zulke getallen daarom als een richting, niet als het precieze aantal kilo's spier dat je wint of verliest.

Waarom zijn je spieren de moeite waard?

Je hebt ze elke dag nodig. Voor boodschappen tillen, traplopen, een kind optillen. Hoe ouder je wordt, hoe belangrijker dat wordt. Juist bij mensen vanaf vijftig letten onderzoekers daarom op spierverlies tijdens het afvallen.

En spieren verbruiken meer energie dan vet. In aflevering 123 schatten we drie of vier keer zoveel per kilo. Onderzoek bij gezonde volwassenen komt uit op ongeveer drie keer: een kilo spier verbruikt in rust zo'n 13 calorieën per dag, een kilo vet zo'n 4,5. Wat dat in de praktijk voor je verbruik betekent, lees je in stofwisseling versnellen.

Eerlijk is eerlijk: in calorieën is dat niet veel. Twee kilo extra spier kost in rust ongeveer 26 calorieën per dag. De grootste winst zit dus niet in een hogere verbranding. Die zit in hoe sterk en fit je bent, en hoe je eruitziet.

Krachttraining: de belangrijkste stap

Vraag je me of je beter cardio of krachttraining kunt doen om af te vallen? Dan kies ik altijd krachttraining. Het liefst combineer je ze.

De overzichtsstudie uit 2017 is daar duidelijk over: zowel duursport als krachttraining helpt om spiermassa te behouden tijdens het afvallen. Krachttraining maakt je daarnaast ook sterker.

Hoe werkt het? Je belast een spier zwaarder dan hij gewend is. Je lichaam krijgt dan het seintje dat het meer kracht nodig heeft, en past zich aan. Gaat het na een tijdje makkelijker, dan maak je het weer een stapje zwaarder. In de sportschool heet dat progressive overload.

Niet elke training zwaarder, wel steeds een stapje verder

In aflevering 49 legde ik het uit met de legpress, met Iris als voorbeeld. Stel, je drukt 30 kilo weg, vier sets van tien herhalingen. Met ongeveer dat gewicht begon Iris. Een volgende keer doe je twaalf herhalingen in plaats van tien. Weer later ga je naar 32,5 kilo. Zo ging Iris in de loop van de tijd van zo'n 30 naar 60 kilo.

Een stapje verder hoeft dus niet altijd meer gewicht te zijn. Een paar herhalingen extra telt ook. De Amerikaanse sportgeneeskundige vereniging ACSM adviseert het gewicht pas iets te verhogen als je één of twee herhalingen meer haalt dan je van plan was. Het gaat om de lijn over weken en maanden, niet om een record bij elke training.

Doe je wel week in, week uit precies hetzelfde, dan went je lichaam eraan.

Hoe vaak?

Volgens de beweegrichtlijnen van de Gezondheidsraad doen volwassenen minstens twee keer per week spier- en botversterkende activiteiten. In de podcast adviseerde ik ook minimaal twee keer, en liever vaker als je echt werk wilt maken van je spiermassa.

Ben je beginner, train dan je hele lichaam: een oefening voor je armen, je bovenbenen, de achterkant van je benen, enzovoort. Dat heet full body. Wil je een schema op maat, vraag dan een fitnessinstructeur om hulp.

Het hoeft ook niet altijd met gewichten. Een zware yogales of pilates kan ook een vorm van krachttraining zijn, zei Iris in aflevering 49. Maar we waren het erover eens dat krachttraining de snelste manier is om spiermassa op te bouwen.

Spannend om te beginnen?

Veel mensen haken af voordat ze één keer binnen zijn geweest. In aflevering 144 noemden we de drie grootste drempels: je bent onzeker, je vergelijkt jezelf met anderen, en je weet niet waar je moet beginnen.

Jong, oud, dik, dun, super gespierd, super vet. Iedereen loopt in de sportschool.

Jelle en Iris, in aflevering 144

En bijna iedereen is daar vooral met zichzelf bezig. Een paar tips uit die aflevering:

  • Kijk eerst rond. Ga de eerste keer een kwartiertje op een fiets of loopband zitten en kijk wat er gebeurt.
  • Kies twee of drie apparaten en begin met een laag gewicht.
  • Weet je niet hoe iets werkt? Vraag de instructeur, zoek een filmpje op, of spreek iemand aan in zijn rustpauze. Nooit midden in een oefening.
  • Voel je het op de goede plek? Op veel apparaten staat een plaatje van de spieren die je traint. Voel je niets, dan mag het zwaarder. Voel je het ergens anders, dan doe je iets niet goed.
  • Begin licht. Doe je het te zwaar, dan heb je de volgende dag zoveel spierpijn dat je de zin verliest.
  • Kort is ook goed. Ben je na een kwartier weer buiten? Dan ben je in elk geval geweest.

Eet genoeg eiwit

Krachttraining is de prikkel. Eiwit is het bouwmateriaal. Hoeveel eiwit je bij afvallen in het algemeen nodig hebt en waar het in zit, lees je in eiwitten en afvallen. Hier alleen wat er voor je spieren toe doet.

Doe je aan krachttraining, dan adviseer ik 1,6 tot 2 gram eiwit per kilo lichaamsgewicht per dag. Weeg je 70 kilo, dan is dat 112 tot 140 gram.

Waar komt dat getal vandaan? Een grote meta-analyse van 49 studies vond dat de winst in vetvrije massa door krachttraining boven ongeveer 1,6 gram per kilo per dag niet verder toenam. Die grens is wel onzeker: volgens dezelfde berekening kan hij ook hoger liggen, tot ongeveer 2,2 gram. En die studies gingen over trainen, niet over afvallen.

Tijdens het afvallen kan meer eiwit wel extra helpen. In een Canadese proef aten jonge mannen vier weken lang zo'n 40 procent minder dan ze nodig hadden. Ze trainden zes dagen per week zwaar. De groep met 2,4 gram eiwit per kilo kwam gemiddeld 1,2 kilo vetvrije massa aan en verloor 4,8 kilo vet. De groep met 1,2 gram per kilo hield zijn vetvrije massa nagenoeg gelijk en verloor 3,5 kilo vet.

Dat was een extreme proef, geen voorbeeld om na te doen. Maar het laat zien wat kracht en eiwit samen kunnen, zelfs in een tekort.

Train je veel en zit je in een flink tekort, dan mag je dus richting de bovenkant. Daarom staat in het eiwitartikel dat je bij veel krachttraining richting 1,8 tot 2,2 gram per kilo mag. Meer is niet vanzelf beter: de overzichtsstudie uit 2017 pleit voor genoeg eiwit, niet voor overdreven veel. En weeg je flink meer dan je streefgewicht, reken dan niet blind met je hele gewicht. Dan komt het getal al snel erg hoog uit.

Maak het verder niet ingewikkeld. Verdeel je eiwit over je maaltijden. Je hoeft na het sporten niet binnen een half uur een shake te drinken, tenzij je topsporter bent.

Je moet lief zijn voor jezelf, lief zijn voor je spiermassa, lief zijn voor je eigen gezondheid.

Jelle, in aflevering 18

Eet niet te weinig en val rustig af

Ga je op een streng dieet zitten, dan verlies je zeker gewicht. Maar eet je echt te weinig, dan krijg je te weinig voedingsstoffen en eiwitten binnen, en verlies je ook spiermassa. Wat je bij diëten vaak ziet, zeiden we in aflevering 123: wie met te weinig calorieën op dieet gaat, verliest daarbij veel spiermassa.

Ook het tempo telt. Noorse onderzoekers lieten 24 topsporters afvallen, met vier krachttrainingen per week. De ene groep mikte op 0,7 procent van het lichaamsgewicht per week, de andere op 1,4 procent. In de praktijk haalde de snelle groep gemiddeld 1 procent. Bij de langzame groep nam de vetvrije massa met 2,1 procent toe. Bij de snelle groep bleef die gelijk.

Het ging om jonge topsporters, dus het is geen recept voor iedereen. Maar het onderzoek wijst dezelfde kant op: rustiger afvallen lijkt beter voor je spieren. Weeg je 90 kilo, dan is 0,7 procent per week ruim 0,6 kilo.

Het doel is niet zo langzaam mogelijk afvallen. Het doel is een tempo dat je volhoudt, met genoeg energie om te trainen. Wat realistisch is, lees je in hoeveel kilo afvallen per week. Waarom een heel streng dieet tegen je werkt, lees je in is 1200 calorieën te weinig.

Hoe weet je of je je spieren houdt?

Een gewone weegschaal ziet het verschil tussen vet en spier niet. Een weegschaal met vetpercentage geeft ook maar een schatting. Het kan zelfs gebeuren dat je op hetzelfde gewicht blijft hangen, terwijl je vetmassa verliest en spiermassa aankomt. Dat zei ik in aflevering 18 al: dan is het getal op de weegschaal veel minder belangrijk.

Let daarom ook op andere signalen:

  • Je wordt sterker, of je houdt in elk geval je gewichten vast in de sportschool.
  • Dagelijkse dingen gaan goed, zoals traplopen en boodschappen tillen.
  • Je kleren zitten anders, ook als de weegschaal weinig zegt.
  • Je hebt energie om te trainen en te bewegen.

Geen van die signalen meet je spieren precies. Samen zeggen ze wel meer dan de weegschaal alleen. Staat je gewicht een tijd stil terwijl je wel goed bezig bent? Lees dan meer over het gewichtsplateau.

Waar begin je?

Train je spieren minstens twee keer per week, en maak het een stapje zwaarder zodra het makkelijker gaat. Eet bij elke maaltijd een eiwitrijk product. En eet niet te weinig, zodat je de energie hebt om te trainen.

Wil je weten hoeveel jij kunt eten om af te vallen en tóch je spieren te houden? Dat kun je uitzoeken in de coaching.

Uit de podcast

Dit artikel is gebaseerd op deze afleveringen van Maak Afvallen Makkelijk.

Bronnen

Klik op een titel om de bron zelf te lezen.

  1. 1.Cava e.a. (2017), Preserving healthy muscle during weight loss. Advances in Nutritionpubmed.ncbi.nlm.nih.gov ↗
  2. 2.Weinheimer e.a. (2010), Effects of energy restriction and exercise on fat-free mass in middle-aged and older adults, systematic review. Nutrition Reviewspubmed.ncbi.nlm.nih.gov ↗
  3. 3.Wang e.a. (2010), Specific metabolic rates of major organs and tissues across adulthood. American Journal of Clinical Nutritionpubmed.ncbi.nlm.nih.gov ↗
  4. 4.American College of Sports Medicine (2009), Progression models in resistance training for healthy adults. Medicine & Science in Sports & Exercisepubmed.ncbi.nlm.nih.gov ↗
  5. 5.Morton e.a. (2018), Protein supplementation and resistance training-induced gains in muscle mass and strength, meta-analysis. British Journal of Sports Medicinepubmed.ncbi.nlm.nih.gov ↗
  6. 6.Longland e.a. (2016), Higher compared with lower dietary protein during an energy deficit combined with intense exercise. American Journal of Clinical Nutritionpubmed.ncbi.nlm.nih.gov ↗
  7. 7.Garthe e.a. (2011), Effect of two different weight-loss rates on body composition and strength in elite athletes. International Journal of Sport Nutrition and Exercise Metabolismpubmed.ncbi.nlm.nih.gov ↗
  8. 8.Kenniscentrum Sport & Bewegen: Beweegrichtlijnen (Gezondheidsraad 2017)kenniscentrumsportenbewegen.nl ↗
Jelle Veenstra

Bewegen dat je wél volhoudt? Dat zoeken we samen uit.

Je hoeft niet zes dagen per week naar de sportschool. In de persoonlijke coaching kijk ik 90 dagen met je mee naar beweging, slaap en herstel, op een manier die bij jou past en die je prettig vindt.

Laat je gegevens achter, dan stuur ik je persoonlijk een berichtje.

Plan je gratis kennismaking

Geen verplichtingen.