Naar de inhoud

Wilskracht en afvallen: waarom wilskracht alleen niet werkt

Door Jelle Veenstra7 min lezen

Kort antwoord

Wilskracht helpt bij afvallen, maar alleen erop leunen werkt slecht. Mensen met veel zelfbeheersing zeggen in onderzoek dat ze zich vaak juist minder hoeven in te houden: hun gewoontes doen een deel van het werk. Zet je wilskracht dus vooral vooraf in: weinig verleiding in huis, als-dan-plannen en kleine stappen. En kijk waar het bij jou misgaat: bij iets doen, of bij iets laten.

Je loopt op het station langs de kiosk. Je wilt alleen een kop koffie. Bij het afrekenen zie je vanuit je ooghoek je favoriete croissant liggen. En voor je het weet, zegt een stemmetje: doe er ook maar eentje bij.

Zo begint de aflevering over wilskracht in de podcast. Met de vraag die iedereen kent: waar is mijn wilskracht gebleven?

Het eerlijke antwoord: je wilskracht is niet kapot. Je vraagt er alleen te veel van.

Waarom is wilskracht alleen niet genoeg om af te vallen?

Op een gewone dag kom je vaak langs eten. De koektrommel op het werk, de chips in de kast, de snackbar op de route naar huis. Als je elke keer met wilskracht moet winnen, verlies je er vroeg of laat een paar.

Opvallend genoeg doen mensen met veel zelfbeheersing het anders dan je zou denken. In zes studies met samen 2274 deelnemers gaven zij aan dat ze zich minder moeizaam hoefden in te houden. Ze hadden vaker goede gewoontes, zoals gezond snacken, sporten en regelmatig slapen. Die gewoontes verklaarden voor een deel waarom het hun beter lukte.

Een grote overzichtsstudie van 102 onderzoeken wijst dezelfde kant op. Zelfbeheersing hing sterker samen met gedrag dat automatisch gaat dan met gedrag waar je bewust over nadenkt. Dat is samenhang, geen bewijs van oorzaak en gevolg. Maar het past bij elkaar: zelfbeheersing lijkt vooral te zitten in slimme gewoontes, niet in eindeloos nee zeggen.

In de podcast zeggen we het zo: als iets buiten je bewustzijn gebeurt, kun je ook geen bewuste keuze maken. Graai je op de automatische piloot in de koektrommel, dan komt je wilskracht niet eens aan bod.

Raakt wilskracht op, als een batterij?

Je leest vaak dat wilskracht een voorraad is die door de dag heen opraakt. Wie 's ochtends veel nee zegt, zou 's avonds niks meer over hebben.

Dat idee heeft het in grote proeven slecht gedaan. In 2016 herhaalden 23 laboratoria hetzelfde experiment met samen 2141 deelnemers. Het effect was zo goed als nul. In 2021 volgde een tweede grote test, in 36 laboratoria met 3531 deelnemers. Ook die vond geen overtuigend bewijs dat wilskracht zo opraakt.

Bij mensen die zich vermoeider voelden, leek het effect iets groter. Dat was een verkennende analyse, geen hard bewijs. Moe zijn mag je dus serieus nemen. Maar "mijn wilskracht is op" is geen wet.

Doekracht en laatkracht: twee soorten wilskracht

In de podcast splitsen we wilskracht in twee delen. Doekracht heb je nodig om iets te doen. Laatkracht, met een t, heb je nodig om iets te laten.

  • Doekracht is de "ik wil wel"-kracht. Je besluit 's middags om na je werk te sporten. Thuis ben je moe, je zit op de bank en je hebt geen zin. Dan heb je doekracht nodig.
  • Laatkracht is de "ik wil niet"-kracht. Je ziet in de supermarkt je favoriete zak chips liggen. Je laat hem liggen en neemt hem niet mee.

Je hebt dus wilskracht nodig bij twee soorten keuzes. Een optie die moeite kost, maar waarvan je weet dat hij goed voor je is. Of een optie die makkelijk is, maar op de lange termijn niet goed voor je.

Dit is een handig model uit de podcast, geen wetenschappelijke indeling. Onderzoek naar zelfbeheersing kijkt wel naar dezelfde twee kanten: gewenst gedrag doen en ongewenst gedrag laten.

In de podcast zeggen we: de een heeft van nature meer doekracht, de ander meer laatkracht. Ik heb zelf veel doekracht, en mijn laatkracht is iets minder. Ik ga een paar keer per week naar de sportschool, ook al vind ik dat echt niet het allerleukste wat er is. Iris heeft voor haar doekracht een eigen mantra in haar hoofd geprent: no excuses.

Waar gaat het bij jou mis?

Het helpt om te weten welke kracht je tekortkomt. Daarvoor is er een simpele opdracht uit de podcast. Pak een leeg A4'tje en schrijf een dag lang op of je doekracht of laatkracht gebruikt.

Dat begint al bij het opstaan. Je hebt doekracht nodig om uit bed te stappen, of laatkracht om niet op de snoozeknop te drukken. Bij het ontbijt heb je doekracht nodig om een boterham te smeren en mee te nemen naar je werk. Of je ziet dat je denkt: ik haal vanmiddag wel een broodje bij de supermarkt.

Na een paar dagen zie je misschien een patroon. Lukt het doen prima, maar sta je zwak bij een schaal bitterballen? Dan weet je waar je aan moet werken.

In een eerdere aflevering gebruik ik nog een ander beeld: bij afvallen heb je eigenlijk twee personen in je. De comfortabele jij kiest voor gemak en genot. De gewenste jij kiest voor wat je echt wilt. Hoe die twee zich tot elkaar moeten verhouden, kan ik niet zeggen, want dat is voor iedereen anders. Wel kun je het in kaart brengen. Je kunt zelfs gaan turven.

De gewenste jij hoeft niet altijd te winnen, zeggen we in de podcast. Wel regelmatig. Wie elke keer moet winnen, belandt snel in alles-of-nietsdenken.

Wat helpt meer dan wilskracht?

Maak de verleiding kleiner

De makkelijkste keuze is die je niet hoeft te maken. Snacks voor zomaar tussendoor, zoals chips en koek, halen Iris en ik eigenlijk nooit van tevoren in huis. Onze vaste avondsnack plannen we wel bewust in. Hebben we er echt heel veel zin in, dan moeten we eerst naar de supermarkt. Die drempel helpt. Hoe je dat bij de boodschappen aanpakt, lees je in slim boodschappen doen.

Bedenk vooraf een als-dan-plan

Een als-dan-plan koppelt een moment aan een actie. Bijvoorbeeld: als je thuiskomt van je werk, dan trek je meteen je sportschoenen aan. Of: als er op het werk taart is, dan neem je eerst een kop thee.

Zo neem je het besluit één keer, op een rustig moment, in plaats van elke keer opnieuw als je moe bent. Een overzicht van 94 studies vond dat zulke plannen een middelgroot tot groot effect hadden op het halen van doelen. Die studies gingen over allerlei doelen, niet specifiek over afvallen. Verwacht dus geen wondermiddel. Hoe dat werkt op een borrel, lees je in borrelen en afvallen.

Herhaal tot het vanzelf gaat

Doe je iets elke dag op hetzelfde moment, dan kost het meestal steeds minder moeite. In onderzoek van University College London voelde een nieuwe gezonde gewoonte gemiddeld na 66 dagen bijna automatisch. De verschillen tussen mensen waren groot, en een keer overslaan maakte weinig uit. Meer over die tijdlijn lees je in goede voornemens om af te vallen.

Begin kleiner dan je denkt

Lukt de sportschool niet? Begin dan met een kwartiertje thuis bewegen, met een workout op YouTube. Of bouw je stappen op: lukt een doel een week goed, dan zet je het een beetje hoger. Elke kleine overwinning laat je zien dat je het kunt.

Weet waarvoor je het doet

Zonder richting heeft wilskracht geen houvast. In de podcast noemen we het zo: je hebt een duidelijk doel en een duidelijke intrinsieke motivatie nodig. Anders: waarom zou je iets laten of iets doen?

Mijn richting is helder. Ik wil Mr. Food Coach heel groot maken, en ik wil een topfitte papa zijn. Daar heb ik energie voor nodig. Daarom ga ik naar de sportschool. Wat je kunt doen als die richting even wegzakt, lees je in motivatie om af te vallen kwijt.

Kun je wilskracht trainen?

In de podcast zeggen we van wel: wilskracht gebruiken leidt tot meer wilskracht. Je kunt ermee experimenteren door kleine dingen te laten. Een keer geen jus bij je aardappelen, bijvoorbeeld.

Onderzoek is daar voorzichtiger over. Een overzicht van 33 trainingsstudies vond een klein tot middelgroot effect. Na correctie voor kleine studies en publicatiebias bleef er nog minder van over. En waarom training zou werken, is niet duidelijk.

Wat wel blijft staan: als je merkt dat iets je lukt, groeit het gevoel dat je het kunt. Dat gevoel heet competentie, en het voedt je motivatie. Meer daarover lees je in zelfdeterminatietheorie.

"Ik heb gewoon geen wilskracht"

Het is een makkelijke verklaring. In de podcast zeggen we het zo: iedereen heeft uiteindelijk wilskracht. Vaak ligt het probleem ergens anders: een plan dat te veel op wilskracht leunt, een huis vol verleiding, of te weinig kennis over hoe afvallen werkt.

Gebruik je wilskracht dus niet om de hele dag nee te zeggen. Gebruik hem om vooraf slimme keuzes te maken, zodat je later minder hoeft te vechten. Wil je uitzoeken waar het bij jou blijft hangen? Daar werken we aan in de coaching.

Uit de podcast

Dit artikel is gebaseerd op deze afleveringen van Maak Afvallen Makkelijk.

Bronnen

Klik op een titel om de bron zelf te lezen.

  1. 1.Hagger e.a. (2016), A Multilab Preregistered Replication of the Ego-Depletion Effect. Perspectives on Psychological Sciencepubmed.ncbi.nlm.nih.gov ↗
  2. 2.Vohs e.a. (2021), A Multisite Preregistered Paradigmatic Test of the Ego-Depletion Effect. Psychological Sciencepubmed.ncbi.nlm.nih.gov ↗
  3. 3.Galla en Duckworth (2015), More than resisting temptation: Beneficial habits mediate the relationship between self-control and positive life outcomes. Journal of Personality and Social Psychologypubmed.ncbi.nlm.nih.gov ↗
  4. 4.De Ridder e.a. (2012), Taking stock of self-control: a meta-analysis of how trait self-control relates to a wide range of behaviors. Personality and Social Psychology Reviewpubmed.ncbi.nlm.nih.gov ↗
  5. 5.Gollwitzer en Sheeran (2006), Implementation intentions and goal achievement: a meta-analysis of effects and processes. Advances in Experimental Social Psychologykops.uni-konstanz.de ↗
  6. 6.Gardner, Lally en Wardle (2012), Making health habitual: the psychology of 'habit-formation' and general practice. British Journal of General Practicepmc.ncbi.nlm.nih.gov ↗
  7. 7.Friese e.a. (2017), Does Self-Control Training Improve Self-Control? A Meta-Analysis. Perspectives on Psychological Sciencepubmed.ncbi.nlm.nih.gov ↗
Jelle Veenstra

Snappen waarom het steeds terugkomt? Dat oefenen we samen.

Gedrag verander je niet met wilskracht alleen. In de persoonlijke coaching kijk ik 90 dagen met je mee: wanneer het gebeurt, wat eraan voorafgaat en wat bij jou werkt om het anders te doen.

Laat je gegevens achter, dan stuur ik je persoonlijk een berichtje.

Plan je gratis kennismaking

Geen verplichtingen.