Naar de inhoud

Stress en afvallen: waarom het zo veel moeilijker wordt

Door Jelle Veenstra8 min lezen

Kort antwoord

Stress maakt afvallen lastiger, vooral als hij lang duurt. Je hoofd zit vol, je grijpt sneller naar makkelijk eten, je slaapt slechter en je beweegt vaak minder. Niet iedereen eet meer: sommige mensen eten bij stress juist minder. Of je vet opbouwt, blijft afhangen van je caloriebalans. Zoek uit waar je stress vandaan komt, maak je doelen tijdelijk kleiner en plan momenten om op te laden.

Je staat om zes uur op om de trein van zeven uur te halen. Op je werk zie je de collega met wie je ruzie hebt. Thuis moet je kind nog naar de sport. En dan moet er ook nog gekookt worden. Daar heb je geen tijd voor, dus het wordt afhalen.

Niet omdat je niet weet hoe het anders kan. Maar omdat je hoofd vol zit.

Dat voorbeeld gaven we in de podcast over stress. Niets ervan is groot. Maar samen maakt het een week waarin afvallen ineens heel ver weg voelt.

Is stress altijd slecht?

Nee. In de podcast begonnen we daar bewust mee: stress is niet altijd negatief.

Er zijn twee soorten:

  • Acute stress. Over twintig minuten staat je schoonmoeder op de stoep, en het huis is een puinzooi. Je pakt de stofzuiger, het huis is op tijd netjes, en daarna kom je weer tot rust.
  • Chronische stress. De spanning blijft. Denk aan werkdruk die je mee naar huis neemt, een relatie die niet lekker loopt of geldzorgen. Je herstelt niet meer tussendoor.

Acute stress helpt je juist om in actie te komen. Bij chronische stress is er geen balans meer tussen inspanning en ontspanning. Thuisarts zegt het ook zo: na een spannende situatie verdwijnt de stress, maar duren de spanningen erg lang, dan wordt stress een probleem.

Draagkracht en draaglast: zie het als een weegschaal

In de podcast noemden we het verschil tussen draaglast en draagkracht de makkelijkste manier om stress te begrijpen.

  • Draaglast is alles wat energie kost: werk, zorgen, verplichtingen.
  • Draagkracht is alles waar je van oplaadt: een drankje met vrienden, sporten, een wedstrijd kijken, rust.

Daarom werk je ook geen zeven dagen per week. Dat trek je niet. Zolang de twee kanten van de weegschaal in balans zijn, gaat het goed. Slaat hij te lang door naar draaglast, dan raakt je hoofd vol. Dan voelt "ik moet ook nog afvallen" als de zoveelste verplichting.

In een eerdere aflevering gebruikten we een ander beeld: een emmer. Stress op je werk of een verhuizing doet er steeds water in. Is de emmer vol, dan is er geen ruimte meer voor iets anders. Ook niet voor afvallen.

Harder je best doen is dan niet altijd de oplossing. Soms is de eerste stap kijken of er iets van je bord kan, of hoe je meer kunt opladen.

Waarom is afvallen moeilijker als je stress hebt?

Je hoofd zit vol. Goede boodschappen doen, rustig koken, lekker buiten bewegen: dat vraagt ruimte in je hoofd. Ben je opgejaagd, dan schiet dat er als eerste bij in.

Je kiest sneller de makkelijke optie. Afhaal, thuisbezorgd, iets uit de automaat. In de podcast zeiden we het zo: veel stress is vaak weinig wilskracht.

Je eet anders. Onderzoekers van de Universiteit van Leeds zetten 54 studies met samen bijna 120.000 gezonde volwassenen op een rij. Stress hing daarin samen met iets meer ongezond eten en iets minder gezond eten. Het verband was klein en de uitkomsten liepen sterk uiteen.

Maar niet iedereen eet meer. Een Australisch overzichtsartikel concludeert voorzichtig dat stress bij de een tot meer en bij de ander tot minder eten leidt. Hoe zwaar de stress is, speelt daarbij mogelijk mee. Ook in de podcast kwam dat langs: de een valt af van stress, de ander komt ervan aan. Er bestaat dus niet zoiets als dé stresseter.

Je slaapt slechter. Veel stress kan je nachtrust verstoren. En na een korte nacht heb je meer trek. Hoe dat werkt, lees je in slaaptekort en afvallen.

Je beweegt vaak minder. Volgens het Voedingscentrum kan stress leiden tot minder lichaamsbeweging. Dat raakt de andere kant van je caloriebalans: wat je verbruikt. Al gebruiken sommige mensen sport juist om hun hoofd leeg te maken.

En cortisol dan?

Cortisol is een van de bekendste stresshormonen. Online lees je vaak dat cortisol de reden is dat je niet afvalt. Zo stellig is het onderzoek niet.

Het Voedingscentrum schrijft dat langdurige stress mogelijk samenhangt met overgewicht. Dat kan deels komen door meer cortisol, wat samengaat met vetopslag in de buik, en door meer zin in vet- en suikerrijk eten. Maar de verbanden die onderzoekers vinden, zijn klein, en er is nog veel onduidelijk.

Een Amerikaans laboratoriumonderzoek liet 59 gezonde vrouwen voor de overgang twee keer komen: één dag met een stressvolle taak en één rustige dag. Vrouwen die sterk met cortisol op de stress reageerden, aten op de stressdag meer calorieën dan vrouwen die zwak reageerden. Op de rustige dag aten ze ongeveer even veel. Wie sterk reageerde, at op beide dagen meer zoet. En wie er somberder van werd, at ook meer.

Dat is één kleine studie, in een lab, alleen bij vrouwen. Gewicht is niet gemeten. Het past bij het idee dat stress je eetlust kan beïnvloeden, maar het bewijst niet dat cortisol kilo's maakt.

Je hoeft je cortisol dus niet eerst te "fixen" voordat je kunt afvallen. Kijk liever naar waar je wel invloed op hebt: je eten, je slaap, je beweging en hoeveel je op je bord neemt.

Kun je aankomen door stress?

Ja, stress kan daaraan bijdragen. "Ik kom aan door stress": die zin hoor je vaak. In de podcast zeiden we het zo: de uitspraak klopt, maar je zit nog steeds in een calorieoverschot. Stress moedigt dat alleen aan.

Dat klinkt misschien streng, maar het is goed nieuws. Ook met stress geldt de caloriebalans: je bouwt alleen vet op als je over een langere periode meer energie binnenkrijgt dan je verbruikt. Stress kan je eten, je bewegen en je slaap de verkeerde kant op duwen. En op die dingen heb je invloed, ook als de stress zelf nog even blijft. Hoe energie erin en eruit werkt, lees je in wat is de caloriebalans.

Schiet de weegschaal in een drukke week ineens omhoog? Dat is niet meteen allemaal vet. Je gewicht schommelt van dag tot dag, vooral door vocht. Meer daarover in elke dag wegen.

Wel kan er makkelijk een cirkel ontstaan, zeiden we in de podcast. Je slaapt slecht, krijgt trek in ongezonde dingen, beweegt minder en slaapt weer slechter. En balen van je lichaam geeft dan weer nieuwe stress.

Wat kun je doen tegen stress als je wilt afvallen?

1. Zoek uit waar je stress vandaan komt

Schrijf een week lang op wanneer je stress voelt. In de podcast noemden we dat een stressdagboek. Is het de trein, een collega, de lat die je te hoog legt of te veel hooi op je vork? Maak onderscheid tussen acute en chronische stress. Dan zie je waar je iets aan kunt doen.

Geen zin in nog een dagboekje? Dat kwam in de podcast ook langs. Denk er dan al wandelend over na.

2. Chronische stress gaat niet vanzelf weg

Acute stress zakt meestal vanzelf weer weg. Chronische stress niet, zeiden we in de podcast: daar moet je actief iets mee. Een gesprek over je werkdruk, je geldzaken op een rij zetten, een goed gesprek thuis. Afvallen gaat tenslotte ook niet vanzelf.

Kun je de situatie niet meteen veranderen? Kijk dan waar je wel invloed op hebt: hulp vragen, momenten van rust, of wat je van jezelf verwacht.

3. Maak je doelen tijdelijk kleiner

Je draagkracht is niet altijd even groot. Een nieuwe baan, een verhuizing, een zwangerschap of ziekte kost energie. Pas dan je doelen aan, en ook wat je van jezelf verwacht, zeiden we in de podcast. Vijf keer per week naar de sportschool wordt dan misschien twee keer wandelen.

Dat is geen opgeven. Een aanpak die overeind blijft in een drukke week, brengt je verder dan een perfect plan dat na drie dagen sneuvelt. Een minimumversie voor drukke dagen helpt daarbij. Meer daarover lees je in alles-of-nietsdenken bij afvallen.

4. Plan je eten vooruit

In een drukke week is de vraag wat er vanavond op tafel komt, een beslissing te veel. Een weekmenu en weekboodschappen schelen tijd en keuzestress, zeiden we in een andere aflevering. Zorg ook voor een of twee snelle maaltijden die je al kent en lekker vindt. Dat is plannen, geen streng voedingsschema. Hoe je dat handig aanpakt, lees je in slim boodschappen doen.

5. Laad jezelf op

Wat ontspant, verschilt per persoon. Dit kwam in de podcast langs:

  • een korte ademhalingsoefening of kort mediteren, omdat je adem door stress vaak hoog gaat zitten;
  • hardop zeggen waar je mee zit, tegen een collega of je partner: dan is de helft van de zwaarte vaak al weg;
  • alleen buiten wandelen, zonder oortjes, om even na te denken;
  • sporten met een bedoeling: vooraf bedenken wat je van je af wilt rennen.

Thuisarts noemt vergelijkbare dingen: buiten bewegen, de natuur in, op tijd naar bed, en praten met iemand die je vertrouwt of dingen opschrijven. Alcohol voelt misschien even ontspannend, maar volgens Thuisarts kunnen de problemen er erger door worden.

6. Herken stresshonger

Zin in iets lekkers na een zware dag is iets anders dan echte honger. Vraag jezelf eerlijk af wat je nu nodig hebt: eten, rust, of allebei. Je mag iets lekkers nemen. Het verschil is dat je bewust kiest in plaats van automatisch. Hoe je echte honger en hoofdhonger uit elkaar houdt, lees je in altijd honger tijdens het afvallen.

Wanneer ga je naar de huisarts?

Stress hoort bij het leven. Maar lukt het niet om je stress minder te maken en wil je hulp? Word je angstiger of somberder, gaat het slechter met je, of drink je te veel? Maak dan volgens Thuisarts een afspraak bij je huisarts. Zulke problemen los je niet op met een betere boodschappenlijst. Hulp vragen is een sterke stap, geen zwakke.

Eerst je weegschaal, dan de andere

Afvallen met stress is lastiger, niet onmogelijk. Breng draagkracht en draaglast weer wat meer in balans en houd je doelen haalbaar. Dan wordt afvallen ook weer makkelijker.

Wil je leren afvallen op een manier die ook in een drukke week past? Dat doen we samen in de coaching.

Uit de podcast

Dit artikel is gebaseerd op deze afleveringen van Maak Afvallen Makkelijk.

Bronnen

Klik op een titel om de bron zelf te lezen.

  1. 1.Hill e.a. (2022), Stress and eating behaviours in healthy adults: a systematic review and meta-analysis. Health Psychology Reviewpubmed.ncbi.nlm.nih.gov ↗
  2. 2.Torres en Nowson (2007), Relationship between stress, eating behavior, and obesity. Nutritionpubmed.ncbi.nlm.nih.gov ↗
  3. 3.Epel e.a. (2001), Stress may add bite to appetite in women: a laboratory study of stress-induced cortisol and eating behavior. Psychoneuroendocrinologypubmed.ncbi.nlm.nih.gov ↗
  4. 4.Voedingscentrum: Overgewicht (de rol van slaap en stress)voedingscentrum.nl ↗
  5. 5.Thuisarts (NHG): Ik wil beter omgaan met stressthuisarts.nl ↗
Jelle Veenstra

Snappen waarom het steeds terugkomt? Dat oefenen we samen.

Gedrag verander je niet met wilskracht alleen. In de persoonlijke coaching kijk ik 90 dagen met je mee: wanneer het gebeurt, wat eraan voorafgaat en wat bij jou werkt om het anders te doen.

Laat je gegevens achter, dan stuur ik je persoonlijk een berichtje.

Plan je gratis kennismaking

Geen verplichtingen.