Naar de inhoud

Voedingsschema afvallen: waarom het vaak niet blijvend werkt

Door Jelle Veenstra7 min lezen

Kort antwoord

Een voedingsschema kan prima werken om af te vallen, maar meestal voor even. Je volgt de keuzes van een ander, dus je leert niet hoe je het zelf doet. Bij een verjaardag, een vakantie of als het schema stopt, sta je met lege handen. Wat je verder helpt: zelf leren kiezen, je week vooruit plannen met een eigen weekmenu en bij elke aanpak vragen of je die de rest van je leven volhoudt.

Het is zondagavond. Je hebt een voedingsschema gevonden, de boodschappen liggen in de koelkast en morgen begin je. Maandag gaat perfect. Dinsdag is je moeder jarig.

Ik krijg vaak de vraag of ik een voedingsschema voor iemand wil maken. Het antwoord is altijd nee. Niet omdat een schema niet werkt, maar omdat het je uiteindelijk niet helpt.

Werkt een voedingsschema om af te vallen?

Ja, vaak wel. Een goed schema zet je in een calorietekort, en dan val je af. Hoe dat tekort werkt, lees je in wat is de caloriebalans.

In de podcast zeiden we het zo: een voedingsschema kan heel goed werken, voor even.

Het probleem zit dus niet in het schema zelf. Het zit in wat er gebeurt als het leven ertussen komt, en als het schema ophoudt.

Dat zie je ook in onderzoek naar diëten. In een Amerikaanse studie werden 160 volwassenen met overgewicht door loting verdeeld over vier bekende diëten, waaronder Atkins en Weight Watchers. Na een jaar hing het gewichtsverlies samen met hoe goed iemand zich naar eigen zeggen aan zijn dieet hield. Met welk dieet het was, hing het niet samen. Alleen: dat volhouden lukte slecht. Per groep was na een jaar 35 tot 50 procent van de deelnemers met het onderzoek gestopt.

Het ging daar om diëten, niet om voedingsschema's. Maar het laat goed zien waar het meestal vastloopt: op volhouden.

Waarom een voedingsschema altijd op maandag begint

Want weet je wat het opvalt? Dat een voedingsschema altijd op maandag begint.

Jelle, in aflevering 107

Op maandag is alles voorspelbaar. Je weet hoe laat je begint met werken, hoe laat je ontbijt en hoe laat je klaar bent. Het weekend pak je nog even mee.

Maar je leeft niet alleen op maandag. Dan komt dinsdag. Sla je het taartje van je moeder af, omdat het niet op je schema staat?

Een maand lang overal nee tegen zeggen, dat kan bijna iedereen. Geen taart, geen borrel, geen vakantie. Maar de tweede maand wordt het moeilijker, en de derde nog moeilijker. En dan komt de echte vraag: hoe doe je dat de rest van je leven?

Waar blijft de pizza op je schema?

Heb je ooit een voedingsschema gezien waarop staat: vandaag mag je pizza eten? Op de meeste standaardschema's staan vooral gezonde dingen. Dat klinkt goed, maar het betekent ook dat elk stuk taart en elke borrel buiten het plan valt.

Online schema's zijn vaak ook standaard: 1600, 1800 of 2000 calorieën, voor iedereen hetzelfde. Staat er op dinsdag rijst met champignons en lust je geen champignons, dan zit je al vast. Of er staat "een handje noten". Maar handen verschillen, en wie op dieet is, pakt al snel een flinke hand.

Zo'n schema maakt van eten iets van alles of niets. Je doet het helemaal volgens plan, of je doet het niet. Gaat het één keer mis, dan voelt de hele dag verpest. Hoe je daaruit komt, lees je in alles-of-nietsdenken bij afvallen.

Duits onderzoek past daarbij. Ruim 54.000 deelnemers aan een afvalprogramma en ruim 1.800 mensen uit de bevolking vulden een vragenlijst in over hoe ze hun eten in de hand houden. Wie dat rigide deed, met strikte regels, had gemiddeld een hoger BMI en vaker eetbuien. Wie flexibeler was, had een lager BMI en meer kans om af te vallen in het afvalprogramma van een jaar. Dat zijn verbanden uit vragenlijsten, geen bewijs dat strenge regels de oorzaak zijn.

Wat gebeurt er als het schema stopt?

Stel, je volgt drie maanden een schema. Dan is het klaar. En dan?

Dan moet je ineens zelf bepalen wat goed voor je is, en precies dat leert een voedingsschema je niet, zeiden we in de podcast.

Dat past bij wat onderzoekers zien. Afvallen lukt op allerlei manieren, maar het gewicht eraf houden is veel moeilijker. Na een behandeling tegen overgewicht zien ze meestal hetzelfde verloop: eerst afvallen, dan een plateau, daarna geleidelijk weer aankomen.

Daarom geef ik in mijn coaching nooit een voedingsschema, want dat is tijdelijk. Ik leer je liever hoe het werkt.

Wat je wél aan een schema hebt

Om een schema niet helemaal af te branden: je kunt er wel iets van leren.

Een goed schema geeft je recepten en maaltijden die goed in elkaar zitten. Vind je een ontbijt lekker, dan kun je dat daarna gewoon vaker eten.

Ook porties worden duidelijker. In de podcast kwam het afwegen van rijst en pasta langs: wie dat een tijdje doet, ziet vaak dat een kleinere portie ook vult.

En weet je echt niet waar je moet beginnen, dan kan het prettig voelen dat iemand anders de keuzes maakt. Ook dat geluid hoorde je in onze podcast.

Gebruik een schema dan als startschot om van te leren, niet als oplossing voor de rest van je leven.

Vis geven of leren vissen

In de podcast gooide ik er een cliché in.

Een voedingsschema is alsof je naast me zit tijdens het vissen, en ik de ene na de andere vis voor je uit het water haal. Bij goede coaching geef ik je een hengel en vertel ik waar je het beste kunt vissen. Daarna haal je de vissen zelf uit het water.

Dat kost tijd. Je trekt de hengel weleens op het verkeerde moment omhoog. Maar uiteindelijk leer je het, en heb je niemand meer nodig.

Tegen de mensen die ik coach, zeg ik het ook: juist door na een misser te kijken hoe het kwam en wat je de volgende keer anders doet, leer je het. Dat is het verschil tussen een voedingsschema en echt bezig zijn met voeding.

In de podcast noemden we dat autonomie: keuzes kunnen maken waar je zelf achter staat. Het is een van de drie psychologische basisbehoeften uit de zelfdeterminatietheorie van de psychologen Ryan en Deci. Volgens die theorie komt je motivatie meer van binnenuit als je die behoeften kunt vervullen.

De middenweg: maak je eigen weekmenu

Wil je toch structuur? In de podcast noemden we de middenweg: je maakt je eigen schema, via je weekboodschappen.

Je zet niet alles vast. Het avondeten ligt vaak wel vast, en voor ontbijt en lunch heb je een paar goede opties in huis. Je moet nog steeds keuzes maken, maar je hebt het zelf in de hand. En je leert ervan.

Zo'n weekmenu is ook mentaal lekker: je weet 's ochtends al wat je gaat eten, en boodschappen doen is makkelijk. Maar omdat je het zelf maakt, bepaal je ook zelf hoeveel calorieën erin gaan, en bouw je ruimte in voor iets onverwachts. Wat er in zo'n week op je bord past, lees je in wat eten om af te vallen.

Ook in onderzoek komt plannen er goed uit. In een Franse studie met ruim 40.000 volwassenen aten mensen die hun maaltijden een paar dagen vooruit planden iets gevarieerder en iets vaker volgens de voedingsrichtlijnen. Ze hadden ook minder vaak obesitas. De deelnemers vulden alles zelf in, en alles werd op één moment gemeten. Het blijft dus een verband: de onderzoekers schrijven zelf dat ze niet kunnen zeggen dat plannen de oorzaak is.

Zo pak je het aan:

  1. Kies je avondmaaltijden voor de week. Kijk eerst in je agenda: wanneer eet je buiten de deur, wanneer is er een verjaardag? Hoe je een avondeten samenstelt dat lang vult, lees je in een vullende maaltijd samenstellen.
  2. Zorg voor een paar vaste opties voor ontbijt en lunch. Je hoeft niet te weten wat je dinsdag luncht, als er maar goede keuzes in huis zijn.
  3. Doe er je weekboodschappen mee. Hoe dat snel en zonder verleiding lukt, lees je in slim boodschappen doen.
  4. Voer je planning een keer in. Zo zie je of je ongeveer uitkomt, en hoeveel ruimte er overblijft voor iets lekkers. Waarom tellen vooral een leerfase is, lees je in moet je calorieën tellen.
  5. Kijk aan het eind van de week terug, zonder oordeel. Kwam je niet uit? Leer ervan en pas volgende week iets aan. Dat is zelf vissen.

Stel bij elke aanpak één vraag

Bij een schema, een dieet of je eigen weekmenu: vraag jezelf af of je dit de rest van je leven kunt blijven doen.

Is het antwoord nee, dan werkt het hooguit voor even. Is het antwoord ja, dan ben je niet meer aan het diëten, maar aan het afvallen. In de podcast noemden we dat twee heel verschillende dingen.

En ja, daar past dan ook gewoon een pizza in.

Uit de podcast

Dit artikel is gebaseerd op deze afleveringen van Maak Afvallen Makkelijk.

Bronnen

Klik op een titel om de bron zelf te lezen.

  1. 1.Dansinger e.a. (2005), Comparison of the Atkins, Ornish, Weight Watchers, and Zone diets for weight loss and heart disease risk reduction: a randomized trial. JAMApubmed.ncbi.nlm.nih.gov ↗
  2. 2.Westenhoefer e.a. (1999), Validation of the flexible and rigid control dimensions of dietary restraint. International Journal of Eating Disorderspubmed.ncbi.nlm.nih.gov ↗
  3. 3.Hall en Kahan (2018), Maintenance of Lost Weight and Long-Term Management of Obesity. Medical Clinics of North Americapubmed.ncbi.nlm.nih.gov ↗
  4. 4.Ducrot e.a. (2017), Meal planning is associated with food variety, diet quality and body weight status in a large sample of French adults. International Journal of Behavioral Nutrition and Physical Activitypubmed.ncbi.nlm.nih.gov ↗
  5. 5.Ryan en Deci (2000), Self-determination theory and the facilitation of intrinsic motivation, social development, and well-being. American Psychologistpubmed.ncbi.nlm.nih.gov ↗
Jelle Veenstra

Snappen wat er bij jou gebeurt? Dat zoeken we samen uit.

Hoe het werkt, lees je hier. Hoe het in jouw week zit, is een ander verhaal. In de persoonlijke coaching kijk ik 90 dagen met je mee, met elke week een check-in via WhatsApp. Zo leer je zelf zien wat er gebeurt en hoe je bijstuurt.

Laat je gegevens achter, dan stuur ik je persoonlijk een berichtje.

Plan je gratis kennismaking

Geen verplichtingen.