Naar de inhoud

Eten uit verveling: waarom je het doet en hoe je stopt

Door Jelle Veenstra8 min lezen

Kort antwoord

Eten uit verveling is trek, geen honger: je lichaam heeft op dat moment meestal niets nodig, maar je hoofd zoekt een uitweg uit een saai moment. In onderzoek eten mensen meer als ze zich vervelen. Stoppen begint met de vraag waarom je eet. Daarna geef je je lastige momenten een plan en doe je iets wat je echt bezighoudt.

Je ligt op de bank. Op tv loopt een programma dat je eigenlijk niet eens leuk vindt. Je zapt wat rond. Je hebt net gegeten, en toch denk je ineens alleen nog maar aan de koelkast.

Herkenbaar? In de podcast vertelde een van ons precies zo'n moment. Lees je op vrijdagavond een goed boek, dan denk je niet aan eten. Zit je voor een saai programma te zappen, dan denk je alleen nog maar aan eten.

Dat is eten uit verveling. Je maag protesteert niet. Je wilt alleen even een ander gevoel dan dat saaie moment.

Waarom eet je als je je verveelt?

Omdat je het zo hebt geleerd. Veel mensen zien verveling als een signaal: hé, ik moet gaan eten. Maar dat betekent nog niet dat je honger hebt.

Het is een aangeleerd patroon als gevolg van een verkeerde betekenis geven aan een bepaalde trigger.

Jelle en Iris, in aflevering 99

Dat klinkt ingewikkeld, maar het is heel gewoon. Pak je op een saai moment vaak iets te eten, dan wordt het een gewoonte. Verveling, dus eten. Op den duur doe je het zonder erbij na te denken. Dat is geen gebrek aan wilskracht. Het is een gewoonte, en een gewoonte kun je veranderen.

Onderzoek wijst dezelfde kant op:

  • Maastricht. Onderzoekers van de Universiteit Maastricht lieten deelnemers twee keer een uur naar een documentaire kijken. De ene keer de gewone film, de andere keer steeds hetzelfde fragment. Bij het saaie fragment aten ze meer M&M's. In een tweede proef gaven deelnemers zichzelf zelfs vaker een klein stroomschokje als ze zich verveelden. De onderzoekers concluderen dat je bij verveling niet zozeer iets lekkers zoekt, maar vooral wilt ontsnappen aan de eentonigheid.
  • Ierland. In een Iers onderzoek hielden 33 mensen een week lang een dagboek bij. Op dagen dat ze zich meer verveelden, aten ze meer calorieën, vet, koolhydraten en eiwit.
  • Verenigde Staten. In een Amerikaanse vragenlijst onder 139 studenten was "eten als ik me verveel" de uitspraak waarin de meesten zich herkenden. Verveling bleek daar een aparte reden om te eten, los van andere nare gevoelens.

Eerlijk is eerlijk: dit zijn vrij kleine groepen, vaak in een lab of met studenten. Ze laten zien dát verveling en eten samenhangen. Hoe groot dat effect bij jou thuis op de bank is, weet niemand. En niet iedereen pakt iets te eten als hij zich verveelt. De vraag is dus vooral: hoe werkt het bij jou?

Verveling of honger: hoe weet je het?

Honger en trek voelen soms hetzelfde, maar ze zijn het niet. Honger komt uit je lichaam. Hij bouwt langzaam op, een tijd na je laatste maaltijd, en dan smaakt bijna alles. Trek komt uit je hoofd. Hij hoort bij een moment, zoals de bank of de auto, en vraagt vaak om iets specifieks: chips, chocola, iets zoets.

Een eerste check: wanneer heb je voor het laatst gegeten, en was dat genoeg? Stel jezelf daarna de vragen uit de podcast, voordat je iets pakt:

  • Heb ik echt honger?
  • Verveel ik me?
  • Zit ik ergens mee in mijn hoofd?
  • Heb ik stress, of ben ik gewoon moe?

Ga je iets doen waar je echt in opgaat, dan zakt trek uit verveling vaak weg. Maar afleiding kan ook echte honger even naar de achtergrond duwen. Zakt je trek weg en blijft hij daarna ook weg? Dan was het waarschijnlijk vooral verveling. Komt hij na een tijdje terug, dan kan het gewoon honger zijn. Eet dan rustig iets. Twijfel je nog, gebruik dan de watertest uit altijd honger tijdens het afvallen. Daar lees je ook hoe je echte honger en hoofdhonger uit elkaar haalt.

Moe zijn verdient een aparte vermelding. In de podcast noemde een van ons vermoeidheid als de reden van de laatste tijd: ben je moe, dan krijg je zin in suiker. Hoe slaap en trek samenhangen, lees je in slaaptekort en afvallen.

Waar slaat eten uit verveling toe?

Eten uit verveling heeft vaste plekken. Herken je er een?

  • 's Avonds op de bank. Je ploft neer, eindelijk rust, en je denkt: dit is mijn momentje, nu ga ik eten.
  • Aan het eind van de middag. De werkdag is bijna klaar, het avondeten is nog ver weg en je zit een beetje te lummelen.
  • Langs de snoeppot. Je pakt iets omdat het daar staat, of omdat je je verveelt.
  • In de auto. Een lange rit is saai, en het tankstation ligt vol lekkers. In de podcast kwam het eerlijk voorbij: wie zich in de auto verveelt, gaat eten.

Herkennen helpt meer dan jezelf veroordelen. Weet je welk moment steeds terugkomt, dan kun je er iets aan doen.

Zo stop je met eten uit verveling

1. Vraag eerst waarom je eet

In de podcast zeiden we het zo: veranderen is makkelijker als je weet waarom je iets doet. Benoem dus eerlijk wat er gebeurt. Niet: "Ik heb geen wilskracht." Wel: "Ik zit op de bank, ik verveel me en daarom denk ik aan chips." Dan wordt een automatisme weer een keuze.

2. Doorbreek de sleur, maar niet met eten

Verveling wil je doorbreken. Dat kan ook zonder eten. Kies iets wat je echt bezighoudt en wat je leuk vindt: een goed boek, een puzzel, een klusje, iemand bellen. Iets wat je zelf ook saai vindt, helpt weinig. Dat past bij het onderzoek uit Maastricht: wie zich verveelt, zoekt vooral een uitweg uit de eentonigheid.

Of ga even naar buiten. In de podcast kwam een simpel alternatief voorbij: niet op de bank liggen, maar een rondje lopen met een podcast op. Dat geeft ook een fijn gevoel.

3. Geef je lastige moment een plan

Weet je wanneer het misgaat? Bedenk dan vooraf wat je doet.

Is de middag jouw moment? Wat ik de mensen die ik coach altijd zeg: is dat dipje wel echt een dip? Of ben je een beetje klaar met je werkdag en verveel je je? Kies dan standaard voor een stuk fruit. Dan weet je dat je het fysiek volhoudt tot het avondeten. Heb je elke middag flinke honger, kijk dan ook of je lunch wel groot genoeg was.

Ga je een lange rit maken? Neem dan zelf iets mee, zoals een broodje kipfilet, fruit of snoeptomaatjes. Het tankstation is geen verboden terrein. Je bent alleen niet afhankelijk van wat daar ligt.

En de avond op de bank? In de podcast vertelde een van ons eerlijk over het vaste bakje kwark met een stukje chocola. Zonder dat bakje voelt de avond als gemis. Niet door honger, maar door gewoonte. Dat hoeft geen probleem te zijn. Iets lekkers zonder honger mag. Kies het dan bewust, in plaats van alles wat je in de kast tegenkomt. Meer over dat moment lees je in snacken in de avond.

4. Maak het jezelf makkelijk

Ken je dat ene product waar je bijna niet van af kunt blijven? Haal dat dan niet standaard in huis, of leg het uit het zicht, achter in de schuur bij wijze van. Out of house, out of mouth. Dan hoef je die strijd op een saaie avond niet steeds opnieuw te voeren.

Dat betekent niet dat er nooit iets lekkers in huis mag liggen. In de podcast kwam meteen de nuance: er ligt bij ons ook weleens iets in huis, en dat hoeft niet allemaal in één keer op. Het gaat om de dingen die je niet kunt laten liggen. Waarom dat zo goed werkt bij chips en snoep, lees je in bodemdrang.

5. Eet je toch, doe het dan met de AAA-methode

In de podcast bedacht een van ons een makkelijke versie van de TASTE-methode voor bewust eten (temperatuur, aroma, smaak, textuur, emotie). We noemden het de AAA-methode:

  • Aan tafel. Dus niet op de bank of staand bij de kast.
  • Afleiding weg. Telefoon weg.
  • Met aandacht. Proef wat je eet.

In een overzicht van 24 experimenten over aandacht en eten aten mensen die tijdens het eten werden afgeleid meer. Bij een volgend eetmoment was het verschil nog groter. Aan tafel, zonder scherm, merk je makkelijker wat je eet en wanneer je genoeg hebt.

In dezelfde aflevering gaven we eerlijk toe dat het ons thuis lang niet altijd lukte om aan tafel te eten. Het hoeft niet perfect. Elke keer telt.

Wanneer is het meer dan verveling?

Verveling is maar een van de redenen om te eten zonder honger. In de podcast noemen we dat harthonger: je probeert met eten iets te compenseren. Naast verveling kan dat ook eenzaamheid, verdriet, boosheid of onzekerheid zijn. Dan helpt een ander bezigheidje niet altijd. Soms vraagt het juist aandacht voor wat je dwarszit.

Heb je vaak eetbuien waarbij je de controle kwijtraakt? Of beheerst eten je dag zo dat je je er naar door voelt? Neem dan contact op met je huisarts. Volgens Thuisarts is een eetbui-stoornis een ernstige ziekte waarbij je hulp nodig hebt, en is een bezoek aan je huisarts een belangrijke stap.

Vervelen mag. Eten mag ook. Automatisch hoeft niet.

Vervelen is niet erg. Het hoort bij het leven. Je hoeft het niet meteen weg te eten, en je hoeft snacks ook niet uit je leven te bannen. Herken je moment, stel je vraag, en kies iets wat de sleur echt doorbreekt. Of kies bewust iets lekkers.

Wil je samen uitzoeken wanneer jij eet zonder honger, en wat je dan wél doet? Dat doen we in de coaching.

Uit de podcast

Dit artikel is gebaseerd op deze afleveringen van Maak Afvallen Makkelijk.

Bronnen

Klik op een titel om de bron zelf te lezen.

  1. 1.Havermans e.a. (2015), Eating and inflicting pain out of boredom. Appetitepubmed.ncbi.nlm.nih.gov ↗
  2. 2.Moynihan e.a. (2015), Eaten up by boredom: consuming food to escape awareness of the bored self. Frontiers in Psychologypubmed.ncbi.nlm.nih.gov ↗
  3. 3.Koball e.a. (2012), Eating when bored: revision of the emotional eating scale with a focus on boredom. Health Psychologypubmed.ncbi.nlm.nih.gov ↗
  4. 4.Robinson e.a. (2013), Eating attentively: a systematic review and meta-analysis. American Journal of Clinical Nutritionpubmed.ncbi.nlm.nih.gov ↗
  5. 5.Thuisarts (NHG): Ik heb een eetbui-stoornisthuisarts.nl ↗
Jelle Veenstra

Snappen waarom het steeds terugkomt? Dat oefenen we samen.

Gedrag verander je niet met wilskracht alleen. In de persoonlijke coaching kijk ik 90 dagen met je mee: wanneer het gebeurt, wat eraan voorafgaat en wat bij jou werkt om het anders te doen.

Laat je gegevens achter, dan stuur ik je persoonlijk een berichtje.

Plan je gratis kennismaking

Geen verplichtingen.