Waarom eet je de hele zak chips leeg? Over bodemdrang

Iris ziet 's ochtends soms nog een half bakje snoep van mij in de la staan. Dat is bijzonder, want meestal is zo'n bakje aan het begin van de avond al leeg. Dan was het te laat op de avond geworden en had ik niet genoeg tijd gehad om het leeg te eten.

Dat is bodemdrang. Je begint aan een zak chips of een bakje snoep, en het voelt alsof je pas klaar bent als hij leeg is. We maakten er een hele aflevering over, en later nog een over triggerfoods. Hier lees je waar het vandaan komt en wat je eraan kunt doen.

Wat is bodemdrang?

Bodemdrang is de neiging om door te eten tot iets op is. Niet omdat je nog honger hebt, maar omdat het er nog ligt.

Iedereen heeft het op een ander moment. Iris heeft het vooral bij het avondeten: het liefst likt ze de pan nog uit. Ik heb het bij zakken snoep en chips. Begin ik aan een bak autodrop, dan gaat die ook leeg.

Opvallend is waar je het níet bij hebt. Bij broccoli heb ik helemaal geen bodemdrang. En niemand koopt een tros bananen om er daarna zes achter elkaar op te eten. Bodemdrang kennen we van chips, chocola en snoep.

En dat maakt wel wat uit. In onze calorie challenge zat een zak paprikachips van 185 gram op 512 calorieën per 100 gram. Eet je die leeg, dan heb je bijna 950 calorieën binnen.

Waarom juist chips?

In de podcast noemde ik het boek Salt Sugar Fat: zout, suiker en vet. Die drie samen zijn eigenlijk onweerstaanbaar voor je lichaam, zei ik toen. Chips is een schoolvoorbeeld: vooral zout en vet, en bij veel smaken nog wat suiker.

Hersenonderzoeker Esther Aarts van de Radboud Universiteit zegt het zo: de combinatie van suiker, vet en zout is ontzettend belonend voor je hersenen.

Daar wordt ook veel geld in gestoken. Hoe meer jij eet, hoe meer een fabrikant verkoopt. Fabrikanten zoeken daarom naar het blisspoint. Dat is het punt waarop je er nooit genoeg van krijgt.

Ook de structuur telt. Chips worden krokant gemaakt, zodat je het hoort als je erin bijt. Triggerfoods hebben vaak zo'n fijne structuur: lekker romig, lekker crunchy of lekker zacht.

En je verzadigingsgevoel beschermt je niet. Ook na een goede avondmaaltijd heb ik op wonderbaarlijke wijze weer zin als er yoghurtrozijnen voor mijn neus staan.

De slogan van een bekend chipsmerk zegt het eigenlijk eerlijk: once you pop, you can't stop. Het is dus geen zwakte als je niet stopt. Zo'n product is ervoor gemaakt dat je doorgaat.

Of het komt van vroeger

Bij Iris speelt nog iets anders. Haar bodemdrang zit vooral bij het avondeten, en ik denk dat dat van vroeger komt: thuis moest je je bord leeg eten. Dat herkende ze meteen.

Wie dat van jongs af aan meekrijgt, krijgt een raar gevoel als er iets op het bord blijft liggen. Daar komt bij dat Iris een gruwelijke hekel heeft aan eten weggooien.

Esther Aarts noemt het ook: we zijn gewoontedieren en willen altijd ons bordje leeg eten. Hard bewezen is zo'n verklaring uit de opvoeding niet, maar veel mensen herkennen hem wel.

Thuis hebben we het zo opgelost: we maken precies zoveel eten dat we allebei goed vol zitten. Daarna mag Iris de pan leeglikken. Met z'n tweeën is dat natuurlijk makkelijker dan met een gezin.

Hetzelfde zie je in een restaurant. Er staat een bakje patat naast je gerecht. Eigenlijk zit je al vol, maar zolang het voor je staat, blijf je eten.

Stiekem, als niemand kijkt

Veel mensen hebben vooral last van bodemdrang als er niemand in de buurt is. De kinderen liggen op bed, je hebt even een momentje voor jezelf, en dan gaan er een reep chocola en een zak chips op.

Daarna komt vaak het schuldgevoel: wat heb ik nou weer gedaan? Ik denk dat veel mensen die met afvallen bezig zijn dit herkennen.

Eten zonder aandacht maakt het erger. Op de bank, met je telefoon of voor de tv merk je niet wat je naar binnen schuift. Eerlijk is eerlijk: wij eten zelf ook vaak met een bordje op schoot voor de tv.

Wat helpt tegen bodemdrang?

Ik doe het zelf ook absoluut niet perfect. Maar deze trucs werken wel.

Haal het niet in huis

Ik vind dat je dat soort producten gewoon niet in huis moet halen. Sommige mensen zeggen dan dat je die strijd moet kunnen aangaan. Maar waarom zou je die strijd willen winnen?

In Engeland zeggen ze: out of house, out of mouth. Hoe je dat bij de boodschappen aanpakt, lees je in slim boodschappen doen.

Kies een kleine verpakking

Weet je dat een zak bij jou toch leeggaat? Koop dan een kleine. Bij een kleinere zak is de bodem sneller in zicht. Of neem een grote zak met losse uitdeelzakjes erin.

Onderzoek ondersteunt dat. Een Cochrane-review van 72 studies vond dat mensen steeds meer eten en drinken als ze een grotere portie, verpakking of groter servies krijgen.

Doe het in een bakje

Schep een portie in een bakje en zet de zak terug in de kast. In een overzicht van 24 studies aten mensen meer als ze tijdens het eten niet konden zien hoeveel ze al op hadden.

Weeg het eens af, dan weet je wat er in dat bakje gaat. En geniet er dan echt van. Blijf je snaaien, dan is het op een gegeven moment niet eens lekker meer.

Eet zonder scherm

Hetzelfde overzicht laat zien dat je meer eet als je afgeleid bent, en dat je later op de dag nog meer eet. Zet de tv uit, leg je telefoon weg en proef wat je eet. Eet je je bakje chips aan tafel op terwijl je naar buiten kijkt, dan smaakt het heel anders. En dan heb je sneller genoeg.

Bouw een pauze in

Spreek van tevoren af wat je doet als de zak half leeg is. Bijvoorbeeld: op de helft eerst vijf minuten naar buiten, even los van de chips. Daarna beslis je opnieuw. Zo'n vaste afspraak werkt ook met chocola: alleen als toetje na het avondeten.

Vraag je af waarom je eet

Heb je echt honger? Heb je de hele dag slecht gegeten? Of is het afleiding, troost, stress of verveling? Denk er niet twee seconden over na, maar vraag het jezelf echt. Zit het probleem ergens anders, dan lost een zak chips het niet op.

En als die zak toch een keer leeggaat?

Dan is dat zo.

Ik vind het heerlijk om op vrijdagavond een keer een zak chips leeg te eten en daar volle bak van te genieten. Inclusief de laatste kruimels. De dag erna denk ik: gisteren genoten, vandaag een nieuwe dag. Dan pak ik de gezonde draad gewoon weer op.

Iris doet soms iets vergelijkbaars. Heeft ze enorm veel zin in chocolaatjes, dan pakt ze één zak en eet die helemaal leeg. Daarna hoeft ze ze de rest van de week niet meer.

Het gaat erom dat je het bewust doet, en niet elke avond op de automatische piloot. Gebeurt het vaker dan je wilt, en wil je uitzoeken waar het bij jou vandaan komt? Daar kijken we samen naar in de coaching.