Wat zijn macronutriënten? Koolhydraten, eiwitten en vetten
Door Jelle Veenstra5 min lezen
Kort antwoord
Macronutriënten zijn de drie voedingsstoffen waar je energie uit haalt: koolhydraten, eiwitten en vetten. Koolhydraten en eiwitten leveren 4 kilocalorieën per gram, vet 9. Alcohol levert 7, maar je lichaam heeft het niet nodig. Voor afvallen telt vooral hoeveel calorieën je in totaal eet. Een vaste verhouding hoeft niet; genoeg eiwit en vezels helpen wel.
Voor aflevering 6 nam ik een krentenbol, wat noten en Duitse biefstuk mee naar de opname. Ik vroeg Iris wat erin zat. Ze had het meteen: de krentenbol voor de koolhydraten, de noten voor het vet en de biefstuk voor het eiwit.
Super simpel. En precies waar het om draait. Je eet niet zomaar een krentenbol. Je eet een koolhydraatbron.
Wat zijn macronutriënten?
Macronutriënten, kortweg macro's, zijn de voedingsstoffen in je eten die je energie geven. Het zijn er drie: koolhydraten, eiwitten en vetten.
En het zijn er dus maar drie. Iedereen kan tot drie tellen.
Jelle, in aflevering 6Vitamines en mineralen horen er niet bij. Die heb je ook nodig, maar in veel kleinere hoeveelheden.
En alcohol? Die levert ook energie, maar wordt meestal niet bij de macro's genoemd. Je lichaam heeft alcohol niet nodig. Het zijn lege calorieën. Hoe dat uitpakt als je wilt afvallen, lees je in alcohol en afvallen.
Hoeveel calorieën zitten er in een gram?
Dit zijn de vaste getallen die fabrikanten volgens de Europese etiketregels gebruiken om de calorieën op een verpakking uit te rekenen:
- Koolhydraten: 4 kcal per gram
- Eiwitten: 4 kcal per gram
- Vetten: 9 kcal per gram
- Alcohol: 7 kcal per gram
- Vezels: 2 kcal per gram
Daarom zijn noten, olie en pindakaas zo snel veel calorieën. Een gram vet levert ruim twee keer zoveel energie als een gram koolhydraten. Tien gram pure olie is 90 kcal, tien gram suiker 40.
Wat doen koolhydraten?
Koolhydraten zijn je snelle brandstof. Ga je stevig sporten of voetballen, dan haalt je lichaam veel energie uit koolhydraten. Een deel ligt daarvoor opgeslagen als glycogeen, in je lever en je spieren.
Je vindt ze in brood, pasta, rijst, aardappelen, fruit en peulvruchten. Vezels zijn ook koolhydraten, alleen kun je ze zelf niet verteren. Je darmbacteriën breken een deel ervan wel af. Ze zijn goed voor je darmen.
Je kunt zonder koolhydraten leven, want je lichaam kan ook energie uit vet halen. Maar waarom zou je een omweg nemen? Helemaal zonder koolhydraten is wel iets anders dan koolhydraatarm: dan eet je er minder van, niet niks. Ook van koolhydraatarm ben ik geen fan. Waarom, lees je in koolhydraatarm dieet.
Wat doen eiwitten?
Eiwitten zijn de bouwstenen van je lichaam. Je hebt ze nodig voor de opbouw van cellen en weefsels, zoals je spieren. Daarom eet een krachtsporter er zoveel van.
Goede bronnen zijn kipfilet, vis, eieren, kwark, kaas en mager vlees. Eet je geen vlees, dan kom je ook ver met peulvruchten, tofu, tempeh en vleesvervangers. Waarom eiwit juist helpt als je afvalt, lees je in eiwitten en afvallen.
Wat doen vetten?
Vet is ook een energiebron, en wel de zwaarste. Je hebt vet uit je eten nodig voor een gezond lichaam. Zonder vet neem je de vitamines A, D, E en K slecht op, want die lossen alleen op in vet.
Je vindt vet in noten, avocado, olie en vette vis zoals zalm en makreel. Er zijn verschillende soorten vet, maar voor het aantal calorieën maakt dat niet uit.
Iris vond vet in die aflevering eigenlijk een beetje eng. Een avocado vond ze heerlijk, maar ze keek er wel mee uit, want ze wist dat er veel calorieën in zaten.
Begrijpelijk, maar bang hoeft niet. Volgens het Voedingscentrum leidt vet eten niet automatisch tot overgewicht. Het gaat erom hoeveel je ervan eet.
Hoeveel heb je per dag nodig?
Er bestaan richtlijnen, en ze zijn ruim:
- Eiwit: volgens de Gezondheidsraad gemiddeld 0,83 gram per kilo lichaamsgewicht per dag. Voor iemand van 70 kilo is dat zo'n 58 gram.
- Vet: volgens het Voedingscentrum 20 tot 40 procent van je calorieën.
- Koolhydraten: volgens de Europese voedselautoriteit EFSA 45 tot 60 procent van je calorieën.
- Vezels: het Voedingscentrum adviseert volwassenen tot 50 jaar minstens 24 gram per dag voor vrouwen en 30 gram voor mannen.
Een rekenvoorbeeld met 2000 kcal per dag. Dan is 20 tot 40 procent uit vet 400 tot 800 kcal. Gedeeld door 9 is dat ongeveer 44 tot 89 gram vet.
Zie je hoe breed dat is? Iris vroeg me in de podcast of er een vaste, juiste verhouding is. Mijn antwoord: zeker niet, dat verschilt per persoon.
Zo lees je de macro's op een etiket
Op bijna elke verpakking staat een tabel met voedingswaarden. Daarin staan altijd de energie, vetten, verzadigde vetzuren, koolhydraten, suikers, eiwitten en zout. Vezels mogen erbij, maar dat hoeft niet.
Twee dingen om op te letten:
- "Waarvan suikers" hoort bij de koolhydraten. Het is geen extra hoeveelheid, maar een deel van het totaal. Hetzelfde geldt voor "waarvan verzadigd" bij vet.
- Per 100 gram of per portie. Kijk welke kolom je leest, en wat jij echt eet.
Rekenen we het eens na met een krentenbol. Volgens de caloriechecker van het Voedingscentrum zit er in één krentenbol van 50 gram 4,2 gram eiwit, 25,6 gram koolhydraten, 1,2 gram vet en 2 gram vezels. Samen goed voor 134 kcal.
- Eiwit: 4,2 × 4 = 16,8 kcal
- Koolhydraten: 25,6 × 4 = 102,4 kcal
- Vet: 1,2 × 9 = 10,8 kcal
- Vezels: 2 × 2 = 4 kcal
Opgeteld is dat precies 134 kcal. En ruim driekwart daarvan komt uit koolhydraten. Iris zat dus goed.
Moet je macro's tellen om af te vallen?
Nee, dat hoeft niet. Afvallen draait om je caloriebalans: je eet minder calorieën dan je verbruikt. Uit welke macro die calorieën komen, maakt voor de kilo's veel minder uit dan vaak wordt gedacht.
Een groot Amerikaans onderzoek liet dat goed zien. Ruim 800 volwassenen met overgewicht volgden twee jaar lang een van vier diëten met minder calorieën. Die verschilden flink in hoeveel vet, eiwit en koolhydraten erin zaten. Na twee jaar was het verschil in gewichtsverlies tussen de diëten nergens meer dan ruim een halve kilo. De onderzoekers concludeerden dat een dieet met minder calorieën werkt, welke macro je ook voorop zet.
Het lichaam is wel complexer dan alleen calorieën. Naast je totaal helpen twee dingen:
- Genoeg eiwit, zodat je spieren zo veel mogelijk behouden blijven terwijl je afvalt.
- Genoeg vezels, omdat ze goed zijn voor je darmen en sommige vezels helpen om je langer vol te voelen.
En wil je lang vol zitten, combineer dan alle drie de macro's in één maaltijd. In de podcast gaf ik mijn ontbijt als voorbeeld: kwark voor het eiwit, lijnzaad en chiazaad voor het vet, en muesli met blauwe bessen voor de koolhydraten. Hoe je zo'n bord opbouwt, lees je in een vullende maaltijd samenstellen.
Wil je weten welke verhouding bij jouw leven en smaak past? Dat zoeken we samen uit in de coaching.
Uit de podcast
Dit artikel is gebaseerd op deze afleveringen van Maak Afvallen Makkelijk.
Bronnen
Klik op een titel om de bron zelf te lezen.
- 1.Europese Unie: Verordening (EU) nr. 1169/2011 over voedselinformatie, artikel 30 en bijlage XIV (omrekeningsfactoren)eur-lex.europa.eu ↗
- 2.Voedingscentrum: Koolhydratenvoedingscentrum.nl ↗
- 3.Voedingscentrum: Eiwittenvoedingscentrum.nl ↗
- 4.Voedingscentrum: Vettenvoedingscentrum.nl ↗
- 5.Voedingscentrum: Vezelsvoedingscentrum.nl ↗
- 6.Voedingscentrum: Vitaminesvoedingscentrum.nl ↗
- 7.Voedingscentrum caloriechecker: krentenbol (1 stuk, 50 gram)voedingscentrum.nl ↗
- 8.EFSA (2010), Dietary Reference Values for carbohydrates, dietary fibre, fats and water (persbericht)efsa.europa.eu ↗
- 9.Sacks e.a. (2009), Comparison of weight-loss diets with different compositions of fat, protein, and carbohydrates. N Engl J Medpubmed.ncbi.nlm.nih.gov ↗
Lees ook
- Boodschappen en etenEiwitten en afvallen: wat ze doen en hoeveel je nodig hebtWaarom helpen eiwitten bij afvallen? Hoeveel eiwit je per dag nodig hebt, wat een portie kwark, ei of kip oplevert en wat een eiwitshake wel en niet doet.Lees het artikel 8 min
- Boodschappen en etenVullende maaltijd samenstellen: zo zit je lang volZo stel je een vullende maaltijd samen: begin met eiwit, kies een koolhydraat met vezels, een beetje vet en veel groente. Met een voorbeeldbord in cijfers.Lees het artikel 6 min
- CaloriebalansWat is de caloriebalans? Zo werkt afvallen echtElk dieet werkt via de caloriebalans, en daarom houdt bijna niemand het vol. Wat de caloriebalans is, hoe je per week rekent en waarom pizza gewoon mag.Lees het artikel 6 min
